ინტეგრაცია წევრობამდე: ევროკავშირის კვლევითი და საგანმანათლებლო პროგრამების არასათანადოდ აღიარებული როლი ეტაპობრივ ინტეგრაციაში
საკვანძო სიტყვები:
ევროპული ინტეგრაცია, Erasmus+, Horizon Europe, ცოდნაზე დაფუძნებული ინტეგრაცია, ევროკავშირის გაფართოებაანოტაცია
შესავალი: ევროკავშირის გაფართოების პოლიტიკა ტრადიციულად ეფუძნება პოლიტიკურ პირობითობას, რომლის მეშვეობითაც კანდიდატ ქვეყნებში რეფორმების განხორციელების წახალისება ხდება. თუმცა, გაწევრიანების პროცესების გახანგრძლივებამ და პოლიტიკური პირობითობის ეფექტიანობის შემცირებამ გაზარდა ინტერესი ეტაპობრივი ინტეგრაციის, როგორც დამატებითი მიდგომის, მიმართ. მიუხედავად იმისა, რომ ევროკავშირის კვლევითი და საგანმანათლებლო პროგრამები გაწევრიანებამდე ხელს უწყობს ინსტიტუციურ თანამშრომლობასა და პროფესიული კავშირების განვითარებას, მათი წვლილი ეტაპობრივ ინტეგრაციაში ევროკავშირის გაფართოების სტრატეგიულ ჩარჩოში არასაკმარისად არის აღიარებული. მეთოდები: კვლევა ეფუძნება დოკუმენტების სტრუქტურირებულ თვისებრივ ანალიზს. გაანალიზდა ევროკომისიის ხუთი სტრატეგიული დოკუმენტი: ევროკავშირის გაფართოების პოლიტიკის 2022–2025 წლების ყოველწლიური კომუნიკაციები და 2024 წლის კომუნიკაცია გაფართოებამდელი რეფორმების შესახებ. დოკუმენტები შეფასდა ოთხი ძირითადი მიმართულებით: პოლიტიკური პირობითობა, ეტაპობრივი ინტეგრაცია, საბაზრო და მარეგულირებელი ინტეგრაცია და ცოდნაზე დაფუძნებული ინტეგრაცია. განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო პროგრამების Horizon Europe, Erasmus+ და Jean Monnet Actions სტრატეგიულ ადგილს ევროკომისიის გაფართოების პოლიტიკაში. შედეგები: კვლევამ გამოავლინა კვლევითი და საგანმანათლებლო პროგრამების სტრატეგიული აღიარების ცვლილება. 2022 წელს ევროკომისია ევროკავშირის პროგრამებში, მათ შორის კვლევისა და განათლების მიმართულებით, მონაწილეობას პირდაპირ განიხილავდა ინტეგრაციის დაჩქარების მექანიზმად. 2023 წლიდან ეტაპობრივი ინტეგრაცია სულ უფრო მეტად დაუკავშირდა ერთიან ბაზარზე წვდომას, მარეგულირებელ ჰარმონიზაციასა და ცალკეულ სექტორებში თანამშრომლობას. მიუხედავად იმისა, რომ ევროკავშირის გაფართოების პროცესში მონაწილე ათივე ქვეყანა ასოცირებული ქვეყნის სტატუსით მონაწილეობს Horizon Europe-ში, 2022 წლის შემდეგ ეს პროგრამა კომუნიკაციების ძირითად ტექსტებში პირდაპირ აღარ მოიხსენიება. Erasmus+ კი ძირითადად წარმოდგენილია როგორც ადამიანებს შორის კონტაქტებისა და გაცვლების ხელშემწყობი პროგრამა და არა როგორც ინტეგრაციის სტრატეგიული ინსტრუმენტი. აღნიშნული ტენდენცია მიუთითებს ევროკავშირის გაფართოების სტრატეგიულ ჩარჩოში ცოდნაზე დაფუძნებული ინტეგრაციის მნიშვნელობის არასაკმარის წარმოჩენაზე. დასკვნა: ევროკავშირის კვლევითი და საგანმანათლებლო პროგრამები გაწევრიანებამდელი ინტეგრაციის მნიშვნელოვან, თუმცა არასათანადოდ აღიარებულ მიმართულებას წარმოადგენს. მათი მეშვეობით განვითარებული ინსტიტუციური თანამშრომლობა, პროფესიული ქსელები და საერთო ევროპული ნორმებისა და პრაქტიკის ათვისება შეიძლება ავსებდეს პოლიტიკური პირობითობისა და ბაზარზე ორიენტირებული ინტეგრაციის მექანიზმებს. ცოდნაზე დაფუძნებული ინტეგრაციის მკაფიო ჩართვა ევროკავშირის ეტაპობრივი ინტეგრაციის სტრატეგიულ ჩარჩოში ხელს შეუწყობს არსებული თანამშრომლობის გაძლიერებას და კვლევასა და განათლებაში განხორციელებული ინვესტიციების სტრატეგიული ღირებულების ზრდას მნიშვნელოვანი დამატებითი ფინანსური რესურსების საჭიროების გარეშე.
ლიტერატურა / წყაროების მითითება
Anghel, V., & Džankić, J. (2023). Wartime EU: Consequences of the Russia-Ukraine war on the enlargement process. Journal of European Integration, 45(3), 487-501. https://doi.org/10.1080/07036337.2023.2190106
Becker, P., & Lippert, B. (2024). Acceding countries’ gradual integration into the EU single market: Prerequisites, opportunities and hurdles (SWP Comment 42/2024). Stiftung Wissenschaft und Politik. https://doi.org/10.18449/2024C42
Bieber, F. (2020). The rise of authoritarianism in the Western Balkans. Palgrave Macmillan.
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
Buras, P., with Friis, L., Morina, E., & Schacke, I. (2025, June). Gradual integration: Bringing aspiring members closer to the EU. European Council on Foreign Relations & Think Tank EUROPA. https://danish-presidency.consilium.europa.eu/media/zjgnj40n/report-gradual-integration-bringing-aspiring-members-closer-to-the-eu.pdf
Checkel, J. T. (2005). International institutions and socialization in Europe: Introduction and framework. International Organization, 59(4), 801-826. https://doi.org/10.1017/S0020818305050289
Checkel, J. T. (Ed.). (2007). International institutions and socialization in Europe. Cambridge University Press.
Directorate for EU Affairs, Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Türkiye. (2024, January 5). Chapter 25 - Science and research. Retrieved September 23, 2026, from https://ab.gov.tr/index.php?l=2&p=90
European Commission. (n.d.-a). Chapters of the acquis. Directorate-General for Enlargement and Eastern Neighbourhood. Retrieved August 28, 2026, from https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership/chapters-acquis_en
European Commission. (n.d.-b). Eligible countries. Erasmus+ Programme Guide. Retrieved September 23, 2026, from https://erasmus-plus.ec.europa.eu/programme-guide/part-a/eligible-countries
European Commission. (n.d.-c). Jean Monnet actions. Erasmus+ Programme Guide. Retrieved August 28, 2026, from https://erasmus-plus.ec.europa.eu/programme-guide/part-b/jean-monnet-actions
European Commission. (n.d.-d). Promoting education and skills. Directorate-General for Enlargement and Eastern Neighbourhood. Retrieved September 23, 2026, from https://enlargement.ec.europa.eu/funding-technical-assistance/promoting-education-and-skills_en
European Commission. (1999, February 16). FP5 will fully involve candidate countries. CORDIS. https://cordis.europa.eu/article/id/12216-fp5-will-fully-involve-candidate-countries
European Commission. (2002, October 30). Candidate countries sign FP6 association agreement. CORDIS. https://cordis.europa.eu/article/id/19156-candidate-countries-sign-fp6-association-agreement
European Commission. (2020). Enhancing the accession process - A credible EU perspective for the Western Balkans (COM(2020) 57 final). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52020DC0057
European Commission. (2022). 2022 Communication on EU enlargement policy (COM(2022) 528 final). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52022DC0528
European Commission. (2023). 2023 Communication on EU enlargement policy (COM(2023) 690 final). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52023DC0690
European Commission. (2024a). 2024 Communication on EU enlargement policy (COM(2024) 690 final). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52024DC0690
European Commission. (2024b). Communication on pre-enlargement reforms and policy reviews (COM(2024) 146 final). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52024DC0146
European Commission. (2024c, October 1). EU and Western Balkans deepen cooperation on Innovation, Research, Education, Culture, Youth and Sport. Directorate-General for Enlargement and Eastern Neighbourhood. https://enlargement.ec.europa.eu/news/eu-and-western-balkans-deepen-cooperation-innovation-research-education-culture-youth-and-sport-2024-10-01_en
European Commission. (2025). 2025 Communication on EU enlargement policy (COM(2025) 690 final). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52025DC0690
European Commission. (2026). EU Grants: List of participating countries in Horizon Europe (Version 4.0, 31 July 2026). https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/docs/2021-2027/common/guidance/list-3rd-country-participation_horizon-euratom_en.pdf
European Council. (2022). European Council meeting (23 and 24 June 2022) - Conclusions (EUCO 24/22). https://www.consilium.europa.eu/media/57442/2022-06-2324-euco-conclusions-en.pdf
Ferligoj, A., Batagelj, V., Cugmas, M., & Mali, F. (2025). Bridging borders or widening gaps? The dynamics of European scientific collaboration networks. Scientometrics, 130(12), 7005-7030. https://doi.org/10.1007/s11192-025-05499-5
Ferreira-Pereira, L. C., & Mourato Pinto, J. (2021). Soft power in the European Union’s strategic partnership diplomacy: The Erasmus Plus programme. In L. C. Ferreira-Pereira & M. Smith (Eds.), The European Union’s strategic partnerships: Global diplomacy in a contested world (pp. 69-94). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-030-66061-1_4
Hladchenko, M. (2026). Evolving scientific collaboration among EU member states, candidate countries and global partners: 2000-2024. Journal of Data and Information Science, 11(3), 37-52. https://doi.org/10.1515/jdis-2025-0374
Knight, J. (2022). Knowledge diplomacy in international relations and higher education. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-14977-1
Lavenex, S. (2004). EU external governance in ‘wider Europe’. Journal of European Public Policy, 11(4), 680-700. https://doi.org/10.1080/1350176042000248098
Lavenex, S. (2008). A governance perspective on the European Neighbourhood Policy: Integration beyond conditionality? Journal of European Public Policy, 15(6), 938-955. https://doi.org/10.1080/13501760802196879
Lavenex, S., & Schimmelfennig, F. (2009). EU rules beyond EU borders: Theorizing external governance in European politics. Journal of European Public Policy, 16(6), 791-812. https://doi.org/10.1080/13501760903087696
Lehne, S., Nechev, Z., & Grieveson, R. (2025, August 27). Access before accession: Rethinking the EU’s gradual integration. Carnegie Europe, Carnegie Endowment for International Peace. https://carnegieendowment.org/research/2025/08/access-before-accession-rethinking-the-eus-gradual-integration
Leuffen, D., Rittberger, B., & Schimmelfennig, F. (2013). Differentiated integration: Explaining variation in the European Union. Palgrave Macmillan.
Morina, E. (2025, December 18). Accelerate the accessions: Why faster is better in EU enlargement policy (Policy Brief). European Council on Foreign Relations. https://ecfr.eu/publication/accelerate-the-accessions-why-faster-is-better-in-eu-enlargement-policy/
Richter, S., & Wunsch, N. (2020). Money, power, glory: The linkages between EU conditionality and state capture in the Western Balkans. Journal of European Public Policy, 27(1), 41-62. https://doi.org/10.1080/13501763.2019.1578815
Schäfer, G. (2021). Horizontal Europeanisation among mobile doctoral candidates in the context of the European Union and the European Research Area. European Journal of Education, 56(2), 279-291. https://doi.org/10.1111/ejed.12444
Schimmelfennig, F. (2008). EU political accession conditionality after the 2004 enlargement: Consistency and effectiveness. Journal of European Public Policy, 15(6), 918-937. https://doi.org/10.1080/13501760802196861
Schimmelfennig, F., & Sedelmeier, U. (2004). Governance by conditionality: EU rule transfer to the candidate countries of Central and Eastern Europe. Journal of European Public Policy, 11(4), 661-679. https://doi.org/10.1080/1350176042000248089
Schimmelfennig, F., & Sedelmeier, U. (Eds.). (2005). The Europeanization of Central and Eastern Europe. Cornell University Press.
Schimmelfennig, F., & Sedelmeier, U. (2020). The Europeanization of Eastern Europe: The external incentives model revisited. Journal of European Public Policy, 27(6), 814-833. https://doi.org/10.1080/13501763.2019.1617333
Schimmelfennig, F., & Winzen, T. (2020). Ever looser union? Differentiated European integration. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780198854333.001.0001
Schramm, L. (2025). Navigating widening and deepening: The European Council, geopolitical motives, and Union enlargement. Journal of European Integration, 47(8), 1197-1218. https://doi.org/10.1080/07036337.2025.2457007
Ulnicane, I. (2015). Broadening aims and building support in science, technology and innovation policy: The case of the European Research Area. Journal of Contemporary European Research, 11(1), 31-49. https://doi.org/10.30950/jcer.v11i1.631
Ulnicane, I. (2023). Politics of public research funding: The case of the European Union. In B. Lepori, B. Jongbloed, & D. Hicks (Eds.), Handbook of public funding of research (pp. 55-71). Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781800883086.00009
Vachudova, M. A. (2005). Europe undivided: Democracy, leverage, and integration after communism. Oxford University Press.
van Hees, C., Hollander, S., & Neumann, R. (2025, February 20). Gradual integration of candidate countries into the European Union: Pushing the impossible, delaying the inevitable? (Clingendael Report). Clingendael Institute. https://www.clingendael.org/sites/default/files/2025-02/Report_Gradual_integration_of_candidate_countries_into_European_Union.pdf
Wojciuk, A., Michałek, M., & Stormowska, M. (2015). Education as a source and tool of soft power in international relations. European Political Science, 14(3), 298-317. https://doi.org/10.1057/eps.2015.25
Downloads
გამოქვეყნებული
ციტირების წესი
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
This journal provides immediate open access to its content on the principle that making research freely available to the public supports a greater global exchange of knowledge.
Articles published in the Health Policy, Economics and Sociology are licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) License. You are free to share and adapt the material for any purpose, even commercially, provided you give appropriate credit to the original author(s) and the source.
ჟურნალი უზრუნველყოფს დაუყოვნებელ ღია წვდომას მის შინაარსზე იმ პრინციპით, რომ კვლევის შედეგების საჯაროდ ხელმისაწვდომობა ხელს უწყობს ცოდნის გლობალურ გაცვლას.
ჟურნალში გამოქვეყნებული სტატიები ვრცელდება Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) ლიცენზიით. თქვენ უფლება გაქვთ გაავრცელოთ ან გამოიყენოთ მასალა ნებისმიერი (მათ შორის კომერციული) მიზნით, იმ პირობით, რომ მიუთითებთ ავტორ(ებ)ს და პირველწყაროს.
