მარაბდა–კარწახის რკინიგზის გეოეკონომიკური ვალდებულებები და მათი გავლენა საქართველოს ევროპულ ინტეგრაციაზე
საკვანძო სიტყვები:
მარაბდა–კარწახის რკინიგზა, ბაქო–თბილისი–ყარსი, ევროპული ინტეგრაცია, სტრუქტურული დამოკიდებულება, გეოპოლიტიკური ეკონომიკა, სტრატეგიული ავტონომია, საგარეო მმართველობაანოტაცია
შესავალი: ბაქო–თბილისი–ყარსის (BTK) სარკინიგზო ხაზი და მისი ქართული მონაკვეთი - მარაბდა–კარწახის რკინიგზა - მნიშვნელოვან შემთხვევას წარმოადგენს ინფრასტრუქტურის დაფინანსებას, საგარეო დამოკიდებულებას, სტრატეგიულ ავტონომიასა და ევროპულ ინტეგრაციას შორის ურთიერთკავშირის შესასწავლად. კვლევის მიზანია შეაფასოს, ქმნის თუ არა პროექტის ვალისა და მმართველობის სტრუქტურა ისეთი სტრუქტურული დამოკიდებულებისა და პოტენციური საგარეო ზემოქმედების პირობებს, რომლებმაც შესაძლოა გავლენა მოახდინოს საქართველოს სტრატეგიულ ავტონომიასა და ევროპული ინტეგრაციის ფართო ტრაექტორიაზე. მეთოდები: კვლევაში გამოყენებულია კონტენტ-ანალიზი, შემთხვევის შესწავლა და შედარებითი ანალიზი. დოკუმენტები მიზნობრივი შერჩევის პრინციპით შეირჩა სამი კატეგორიიდან: პირველადი ინსტიტუციური და ფინანსური წყაროები, მეორეული აკადემიური და პოლიტიკის ლიტერატურა და ევროკავშირის შესაბამისი სამართლებრივი და პოლიტიკის დოკუმენტები. ანალიზი მოიცავს 2007–2026 წლებს და ეფუძნება ექვს ძირითად განზომილებას: ფინანსურ ასიმეტრიას, მმართველობით კონტროლს, ნორმატიულ შესაბამისობას, სტრუქტურული ზემოქმედების პოტენციალს, დროით თანხვედრასა და შედარებით კონფიგურაციას. მოლდოვის, სომხეთისა და საქართველოს შემთხვევები შედარებულია მიზნობრივი შერჩევის საფუძველზე, Most Similar Systems და Most Different Systems მიდგომების გამოყენებით. თეორიულ ჩარჩოდ გამოყენებულია კრიტიკული გეოპოლიტიკური ეკონომიკა, ნეოდამოკიდებულების თეორია და ევროპეიზაციის საგარეო მმართველობის მიდგომა. შედეგები: ანალიზმა გამოავლინა მნიშვნელოვანი ფინანსური ასიმეტრია, რომელიც უკავშირდება აზერბაიჯანის მიერ გამოყოფილ 775 მილიონ აშშ დოლარის მოცულობის სესხს, აგრეთვე მმართველობის მოდელის ევოლუცია კრედიტორის ზედამხედველობიდან პირდაპირ ინსტიტუციურ თანამმართველობამდე 2024 წელს BTKI Railways LLC-ის შექმნის შემდეგ. აღნიშნული ცვლილებები მიუთითებს სტრუქტურული დამოკიდებულებისა და პოტენციური საგარეო ზემოქმედების პირობების ჩამოყალიბებაზე. თუმცა არსებული მტკიცებულებები არ ადასტურებს, რომ ასეთი ბერკეტი კონკრეტულ პოლიტიკურ გადაწყვეტილებებზე ზემოქმედების მიზნით ფაქტობრივად იქნა გამოყენებული. შედარებითი ანალიზი გამოყოფს დამოკიდებულების სამ განსხვავებულ კონფიგურაციას: მემკვიდრეობით დამოკიდებულებას მოლდოვაში, გეოგრაფიულად შეზღუდულ დამოკიდებულებას სომხეთში და პოლიტიკურ-ეკონომიკური არჩევანით ჩამოყალიბებულ, ე.წ. „არჩევით დამოკიდებულებას“ საქართველოში. BTK-ის მმართველობის გაღრმავებასა და საქართველოს ევროპული ინტეგრაციის შენელებას შორის დროითი თანხვედრა ანალიტიკურად მნიშვნელოვანია, თუმცა მიზეზობრივი კავშირის დასადგენად არასაკმარისია. დასკვნა: მარაბდა–კარწახის შემთხვევა აჩვენებს, რომ გრძელვადიან ინფრასტრუქტურულ დაფინანსებასა და მმართველობით მექანიზმებს შეუძლია გავლენა მოახდინოს სახელმწიფოსთვის ხელმისაწვდომ სტრატეგიულ არჩევანზე პირდაპირი პოლიტიკური იძულების არსებობის გარეშეც. კვლევა ასკვნის, რომ BTK-სთან დაკავშირებული ვალდებულებები საქართველოსთვის ქმნის სტრუქტურულ მოწყვლადობას, რაც მოითხოვს უფრო მაღალ გამჭვირვალობას, ინსტიტუციურ ზედამხედველობასა და ევროკავშირში გაწევრიანებასთან დაკავშირებულ მმართველობით სტანდარტებთან პერიოდულ შეფასებას. შედეგები ასევე მიუთითებს, რომ ინფრასტრუქტურული დამოკიდებულება უფრო მართებულია განიხილებოდეს, როგორც დინამიკური პოლიტიკურ-ეკონომიკური მდგომარეობა და არა როგორც ევროპული ინტეგრაციის გარდაუვალი და დეტერმინისტული დაბრკოლება.
ლიტერატურა / წყაროების მითითება
Aliyev, I. (2021). Decree of the President of the Republic of Azerbaijan on amending the Decree of the President of the Republic of Azerbaijan No. 1974 dated February 21, 2007 "On measures related to the implementation of the "Baku-Tbilisi-Kars new railway" project. www.president.az. https://president.az/az/articles/view/54976
Azerbaijan Railways. (2024). Georgia and Azerbaijan establish BTK joint venture. https://corp.ady.az/en/2/news/news/georgia-and-azerbaijan-establish-btk-joint-venture
Cardoso, F. H., & Faletto, E. (1979). Dependency and development in Latin America. University of California Press. https://doi.org/10.2307/jj.13083432
The Caspian Post. (2025). Georgia approves new composition for Baku-Tbilisi-Kars railway coordination council. https://caspianpost.com/georgia/georgia-approves-new-composition-for-baku-tbilisi-kars-railway-coordination-council
Council of the European Union. (2024). European Peace Facility: Council adopts the first ever assistance measure in support of the Armenian Armed Forces. https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/07/22/european-peace-facility-council-adopts-the-first-ever-assistance-measure-in-support-of-the-armenian-armed-forces/
Council of the European Union. (2025). Joint press release: EU and Armenia reaffirm and advance their partnership during a Leaders' meeting. https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/14/joint-press-release-eu-and-armenia-reaffirm-and-advance-their-partnership-during-a-leaders-meeting/
Council of the European Union. (2026a). 21st package of sanctions: EU hits Russian energy, financial services and crypto hard. https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/07/23/21st-package-of-sanctions-eu-hits-russian-energy-financial-services-and-crypto-hard/
Council of the European Union. (2026b). European Peace Facility: Council adopts the second bilateral assistance measure in support of Armenia. https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/01/29/european-peace-facility-council-adopts-the-second-bilateral-assistance-measure-in-support-of-armenia/
European Commission. (2023). Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: 2023 Communication on EU Enlargement Policy. https://enlargement.ec.europa.eu/system/files/2023-11/COM_2023_690%20Communication%20on%20EU%20Enlargement%20Policy_and_Annex.pdf
European Commission. (2025). Georgia 2025 report (Commission Staff Working Document SWD(2025) 757 final). https://enlargement.ec.europa.eu/georgia-report-2025_en
European Commission, Directorate-General for Migration and Home Affairs. (2025). Commission presents Action Plan on Visa Liberalisation with Armenia. https://home-affairs.ec.europa.eu/news/commission-presents-action-plan-visa-liberalisation-armenia-2025-11-05_en
Fornusek, M. (2025). Armenia's parliament passes bill on EU accession. https://kyivindependent.com/armenias-parliament-passes-bill-on-eu-accession-process
Georgian Public Broadcaster. (2024). "Georgian Dream's" appeal to the European Union. https://1tv.ge/video/qartuli-ocnebis-mimartva-evrokavshirs
Global Energy Monitor. (2026). Kuchurgan power station. https://www.gem.wiki/Kuchurgan_power_station
Israfilbayova, S. (2018). ADB inks loan agreements worth $400M. https://www.pressreader.com/azerbaijan/azer-news/20180112/281616715769582
JAMnews. (2025). Transit of wheat to Armenia through Azerbaijan: What it means economically and politically. https://jam-news.net/transit-of-wheat-to-armenia-through-azerbaijan-what-it-means-economically-and-politically
Karimli, I. (2024). Baku-Tbilisi-Kars railway expansion completed, boosting cargo volume to 5 million tons. https://caspiannews.com/news-detail/baku-tbilisi-kars-railway-expansion-completed-boosting-cargo-volume-to-5-million-tons-2024-5-7-0/
Knollenberg, J., & Pallone, F. (2005). Knollenberg, Pallone introduce bill to deny U.S. support for any South Caucuses rail line designed to exclude Armenia. https://pallone.house.gov/press-release/knollenberg-pallone-introduce-bill-deny-us-support-any-south-caucuses-rail-line
Kuzemko, C., Blondeel, M., Bradshaw, M., Bridge, G., Faigen, E., & Fletcher, L. (2025). Rethinking energy geopolitics: Towards a geopolitical economy of global energy transformation. Geopolitics, 30(2), 531–565. https://doi.org/10.1080/14650045.2024.2351075
Lavenex, S., & Schimmelfennig, F. (2009). EU rules beyond EU borders: Theorizing external governance in European politics. Journal of European Public Policy, 16(6), 791–812. https://doi.org/10.1080/13501760903087696
Meduza. (2026). Armenia's parliamentary speaker says country will leave CSTO and Eurasian Economic Union if Russia raises gas price. https://meduza.io/en/news/2026/04/04/armenia-s-parliamentary-speaker-says-country-will-leave-csto-and-eurasian-economic-union-if-russia-raises-gas-price
Nazaretyan, H. (2024). Armenia's railways: Hindered by geopolitics and economic realities. https://evnreport.com/politics/armenias-railways-hindered-by-geopolitics-and-economic-realities/
Public Radio of Armenia. (2026). European Commission publishes first report on Armenia's visa liberalisation progress. https://en.armradio.am/2026/05/13/european-commission-publishes-first-report-on-armenias-visa-liberalisation-progress/
Railway Technology. (2012). Baku-Tbilisi-Kars (BTK) rail line, Azerbaijan, Georgia, Turkey. https://www.railway-technology.com/projects/baku-tbilisi-kars/?cf-view
Runde, D. F., Kieff, L., & Bryja, T. (2025). Moldova's gas futures. Center for Strategic and International Studies. https://www.csis.org/analysis/moldovas-gas-futures
Schimmelfennig, F., & Sedelmeier, U. (2004). Governance by conditionality: EU rule transfer to the candidate countries of Central and Eastern Europe. Journal of European Public Policy, 11(4), 661–679. https://doi.org/10.1080/1350176042000248089
Sparke, M. (2007). Everywhere but always somewhere: Critical geographies of the global south. The Global South, 1(1–2), 117–126. https://doi.org/10.2979/GSO.2007.1.1.117
State Oil Fund of the Republic of Azerbaijan. (2007). Baku-Tbilisi-Kars new railway. https://www.oilfund.az/en/projects/6
Downloads
გამოქვეყნებული
ციტირების წესი
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
This journal provides immediate open access to its content on the principle that making research freely available to the public supports a greater global exchange of knowledge.
Articles published in the Health Policy, Economics and Sociology are licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) License. You are free to share and adapt the material for any purpose, even commercially, provided you give appropriate credit to the original author(s) and the source.
ჟურნალი უზრუნველყოფს დაუყოვნებელ ღია წვდომას მის შინაარსზე იმ პრინციპით, რომ კვლევის შედეგების საჯაროდ ხელმისაწვდომობა ხელს უწყობს ცოდნის გლობალურ გაცვლას.
ჟურნალში გამოქვეყნებული სტატიები ვრცელდება Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) ლიცენზიით. თქვენ უფლება გაქვთ გაავრცელოთ ან გამოიყენოთ მასალა ნებისმიერი (მათ შორის კომერციული) მიზნით, იმ პირობით, რომ მიუთითებთ ავტორ(ებ)ს და პირველწყაროს.
