ჯანდაცვის პოლიტიკა, ეკონომიკა და სოციოლოგია
ჟურნალი ”ჯანდაცვის პოლიტიკა, ეკონომიკა და სოციოლოგია” რეფერირებადი, საერთაშორისო, ორენოვანი, ღია წვდომის, ინტერდისციპლინური, პერიოდული სამეცნიერო გამოცემაა და მოიცავს შემდეგ მიმართულებებს: საზოგადოებრივი ჯანდაცვა, ჯანდაცვის პოლიტიკა, ჯანდაცვის მენეჯმენტი, ჯანდაცვის ეკონომიკა, ჯანდაცვის სოციოლოგია, ეკონომიკის სოციოლოგია, მედიცინა ჟურნალი დაარსდა კავკასიის უნივერსიტეტის მიერ და ბეჭდური და ელექტრონული სახით გამოიცემა 2017 წლიდან. 2017-2022 წლებში ჟურნალი გამოიცემოდა წელიწადში ერთხელ. 2023 წლიდან ჟურნალი გამოიცემა წელიწადში ორჯერ. ჟურნალში ნაშრომები იბეჭდება ქართულ და ინგლისურ ენებზე. ჟურნალში გამოქვეყება უფასოა.
This journal provides immediate open access to its content on the principle that making research freely available to the public supports a greater global exchange of knowledge. Articles published in the Health Policy, Economics and Sociology are licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) License. You are free to share and adapt the material for any purpose, even commercially, provided you give appropriate credit to the original author(s) and the source. ჟურნალი უზრუნველყოფს დაუყოვნებელ ღია წვდომას მის შინაარსზე იმ პრინციპით, რომ კვლევის შედეგების საჯაროდ ხელმისაწვდომობა ხელს უწყობს ცოდნის გლობალურ გაცვლას. ჟურნალში გამოქვეყნებული სტატიები ვრცელდება Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) ლიცენზიით. თქვენ უფლება გაქვთ გაავრცელოთ ან გამოიყენოთ მასალა ნებისმიერი (მათ შორის კომერციული) მიზნით, იმ პირობით, რომ მიუთითებთ ავტორ(ებ)ს და პირველწყაროს.
საერთაშორისო თანამშრომლობა ქიმიური, ბიოლოგიური, რადიაციული და ბირთვული უსაფრთხოების სფეროში: ევროკავშირის ინიციატივა და დაკავშირებული სხვა პროგრამები
შესავალი: ევროკავშირმა ქიმიური, ბიოლოგიური, რადიაციული და ბირთვული რისკების შემცირების გამოცდილების გაზიარების ცენტრების ინიციატივა (EU CBRN Centres of Excellence) 2010 წელს აამოქმედა, რათა შეემცირებინა ევროკავშირის საზღვრებს გარეთ არსებული საფრთხეები. სწორედ ამ მიზნით, აღნიშნული ინიციატივა აყალიბებს მრავალმხრივ პარტნიორობას 63 ქვეყანასთან მსოფლიოს რვა რეგიონში. მისი ერთ-ერთი მთავარი მიზანია დაეხმაროს პარტნიორ ქვეყნებს ეროვნული სამოქმედო გეგმების (NAPs) შემუშავებაში, რაც ითვალისწინებს რისკების შემცირების ადგილობრივი შესაძლებლობების შექმნასა და გაძლიერებას. მეთოდოლოგია: წინამდებარე კვლევის მეთოდოლოგიური ჩარჩო ეფუძნება სხვადასხვა თვისებრივი მეორეული წყაროს კომპლექსურ ანალიზს. შესწავლილია ევროკომისიის, ევროპის აუდიტორთა სასამართლოსა და ევროპარლამენტის რეზოლუციები და ანგარიშები. გარდა ამისა, ნაშრომი ეყრდნობა წამყვანი საერთაშორისო ორგანიზაციების ოფიციალურ დოკუმენტებსა და ციფრულ რესურსებს, აგრეთვე სამეცნიერო მონოგრაფიებსა და რეცენზირებად ჟურნალებში გამოქვეყნებულ სტატიებს. შედეგები: კვლევამ აჩვენა, რომ EU CBRN CoE-ის ინსტიტუციური არქიტექტურა ეყრდნობა მყარ შიდა კოორდინაციის ქსელს, რომლის მთავარი ფიგურანტები არიან ევროკომისიის ერთობლივი კვლევების ცენტრი (JRC) და გაეროს რეგიონთაშორისი დანაშაულისა და მართლმსაჯულების კვლევითი ინსტიტუტი (UNICRI). ევროკომისიის საგარეო პოლიტიკის ინსტრუმენტების (FPI) სამსახური საერთო კოორდინაციას უწევს ამ ორგანოებს და ევროპის საგარეო ქმედებათა სამსახურთან (EEAS) ერთად მოქმედებს, როგორც გადაწყვეტილების მიმღები ორგანო. EU CBRN CoE ინიციატივამ მიაღწია რამდენიმე მნიშვნელოვან შედეგს. პირველ რიგში, დიდი სამუშაო გასწია მსოფლიო უკეთ მომზადებულიყო პანდემიებთან გასამკლავებლად, მათ შორის, COVID-19, ებოლას ვირუსით და სხვა ახალი ინფექციური დაავადებებით გამოწვეული აფეთქებების წინააღმდეგ. სტატია ასახავს, თუ როგორ თანამშრომლობს ევროკავშირის ეს ინიციატივა სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და დაინტერესებულ მხარეებთან, რაც ქმნის ურთიერთდახმარების ბერკეტებს და სინერგიას ამ პროცესში. თუმცა, შედეგები მიუთითებს, რომ ინიციატივა გამოწვევების წინაშე დგას. არსებობს ტენდენცია, რომ ინდივიდუალური დონორების პროგრამები ერთმანეთისგან იზოლირებულად საქმიანობენ. ასევე, არ არის საკმარისი ორმხრივი და მრავალმხრივი კომუნიკაცია იმის უზრუნველსაყოფად, რათა არ მოხდეს პარტნიორ ქვეყნებში სხვადასხვა საერთაშორისო აქტორების მიერ განხორციელებული სამუშაოების გადაფარვა. დასკვნა: გრძელვადიანი მდგრადობის უზრუნველსაყოფად, EU CBRN CoE უნდა ჩამოყალიბდეს, როგორც გლობალურ საკოორდინაციო პლატფორმად. FPI, EEAS, JRC და UNICRI-მ უნდა გააგრძელონ ერთიანი, ყოვლისმომცველი სტრატეგიის განვითარება. ამასთანავე, უნდა გაძლიერდეს პოლიტიკური მხარდაჭერა ევროკავშირის დელეგაციების მხრიდან. ხელი უნდა შეეწყოს ერთიანი ეროვნული სამოქმედო გეგმის შემუშავებას, რომელიც დააკმაყოფილებს ყველა საერთაშორისო აქტორის მოთხოვნებს და თავიდან აიცილებს პარტნიორი ქვეყნების შესაძლებლობების შექმნისა და გაძლიერების პროცესში ძალისხმევის დუბლირებას.
საავტორო უფლებები (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
გენდერული ჰომოგენურობის გავლენა ორგანიზაციულ დინამიკასა და გუნდურ ეფექტურობაზე: თეორიული ანალიზი
შესავალი: თანამედროვე ორგანიზაციულ გარემოში გენდერული ჰომოგენურობა კვლავ რჩება მწვავე გამოწვევად, რაც ხშირად, სტრუქტურული სეგრეგაციითაა განპირობებული. მიუხედავად ინკლუზიურობისკენ მიმართული ტენდენციებისა, გარკვეული სექტორები კვლავ განიცდიან გენდერულ დისბალანსს, რაც პირდაპირ აისახება გუნდურ დინამიკასა და საერთო პროდუქტიულობაზე. მეთოდოლოგია: წინამდებარე ნაშრომი ეფუძნება სისტემურ ლიტერატურულ მიმოხილვასა და თეორიული ჩარჩოების ანალიზს. კვლევის პროცესში გაანალიზდა გუნდური მუშაობის, ორგანიზაციული ქცევისა და სოციალური ფსიქოლოგიის სფეროში არსებული ფუნდამენტური კვლევები, რათა გამოვლენილიყო გენდერულად ჰომოგენური გუნდების ფუნქციონირების თავისებურებები. შედეგები: თეორიულმა ანალიზმა აჩვენა, რომ გენდერული ჰომოგენურობა ქმნის სოციალურ და კოგნიტურ ბარიერებს. კერძოდ, ჰომოგენურ გუნდებში ვლინდება „ჯგუფური აზროვნების“ (Groupthink) მაღალი რისკი, ხოლო გენდერული სეგრეგაციის სპეციფიკიდან გამომდინარე – „მასკულინური შეჯიბრის კულტურა“ (MCC) მამაკაცებით დაკომპლექტებულ და „რელაციური აგრესია“ ქალებით დაკომპლექტებულ ჯგუფებში. ეს მოდელები ამცირებს ფსიქოლოგიურ უსაფრთხოებას, თრგუნავს განსხვავებულ აზრს და აფერხებს ინოვაციურ პროცესებს. დასკვნა: ნაშრომი ადასტურებს, რომ გენდერული დივერსიფიკაცია ორგანიზაციული ეფექტურობის სტრატეგიული გარანტიაა. აუცილებელია, რომ ორგანიზაციებმა ტოკენიზმის პრაქტიკა ჩაანაცვლონ სტრუქტურული ინტერვენციებით, როგორიცაა ანონიმური გამოხმაურების მექანიზმები, განსხვავებული აზრის „ადვოკატის“ როლის დანერგვა და ინკლუზიური რეკრუტირების პოლიტიკა.
ინტელექტუალური საკუთრების უფლებები (TRIPS შეთანხმება) და მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა: ინტერესთა კონფლიქტი დასავლურ ფარმაცევტულ გიგანტებსა და განვითარებად ქვეყნებს შორის
შესავალი: ინტელექტუალური საკუთრების უფლებებისა და მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობის საკითხი თანამედროვე გლობალური ჯანდაცვის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან და სადავო გამოწვევას წარმოადგენს. განსაკუთრებით აქტუალურია TRIPS შეთანხმების (Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights) გავლენა განვითარებად ქვეყნებზე, სადაც მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი სასიცოცხლოდ აუცილებელ მედიკამენტებზე შეზღუდული ხელმისაწვდომობის პირობებში ცხოვრობს. წინამდებარე კვლევა მიზნად ისახავს TRIPS შეთანხმების, ფარმაცევტული პატენტების სისტემისა და მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობის ურთიერთკავშირის კომპლექსურ ანალიზს, აგრეთვე დასავლურ ფარმაცევტულ კომპანიებსა და განვითარებად ქვეყნებს შორის არსებული ინტერესთა კონფლიქტის წარმოჩენას. მეთოდოლოგია: კვლევის ფარგლებში დამუშავდა და გაანალიზდა საერთაშორისო ორგანიზაციების ანგარიშები, აკადემიური ლიტერატურა, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის დოკუმენტები და გლობალური ჯანდაცვის სფეროში არსებული ემპირული მასალა. ნაშრომში გამოყენებულია თვისებრივი კვლევის მეთოდი, შედარებითი ანალიზი და კონკრეტული შემთხვევების შესწავლა (Case Study), მათ შორის სუბსაჰარულ აფრიკაში აივ/შიდსის კრიზისისა და COVID-19-ის ვაქცინებთან დაკავშირებული საერთაშორისო დებატების განხილვა. შედეგები: კვლევამ აჩვენა, რომ TRIPS შეთანხმებამ მნიშვნელოვნად გააძლიერა დასავლური ფარმაცევტული კომპანიების პოზიციები და გაამკაცრა მედიკამენტებზე პატენტური დაცვის საერთაშორისო სტანდარტები. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნულმა ჩარჩომ ხელი შეუწყო ფარმაცევტულ ინოვაციებსა და ახალი პრეპარატების განვითარებას, მან პარალელურად სერიოზული ბარიერები შექმნა განვითარებადი ქვეყნებისათვის იაფ გენერიკულ მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობის გზაზე. ნაშრომში არგუმენტირებულია, რომ პატენტური მონოპოლიები ხშირად იწვევს მედიკამენტების ფასების ხელოვნურ ზრდას, მკურნალობის გეოგრაფიულ შეზღუდვას და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საერთო მაჩვენებლების გაუარესებას. ამასთანავე, ანალიზი ცხადყოფს, რომ TRIPS შეთანხმებაში არსებული მოქნილი მექანიზმები, როგორიცაა სავალდებულო ლიცენზირება, მნიშვნელოვან ინსტრუმენტს წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვისთვის, თუმცა მათი პრაქტიკული გამოყენება ხშირად ფერხდება ძლიერი პოლიტიკური და ეკონომიკური ზეწოლის გამო. დასკვნა: მედიკამენტებზე თანაბარი ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა მოითხოვს უფრო სამართლიანი და დაბალანსებული საერთაშორისო სისტემის ჩამოყალიბებას, რომელიც სინქრონულად დაიცავს როგორც ფარმაცევტულ ინოვაციებს, ისე ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებას ჯანმრთელობაზე. აღნიშნული მიზნის მიღწევა შეუძლებელია საერთაშორისო თანამშრომლობის გაღრმავების, ტექნოლოგიური ცოდნის გაზიარების, მარეგულირებელი მექანიზმების ოპტიმიზაციისა და განვითარებადი ქვეყნების ინტერესების უფრო ეფექტიანი სამართლებრივი დაცვის გარეშე. კვლევა ხაზს უსვამს, რომ გლობალური ჯანდაცვის უსაფრთხოება პირდაპირ დამოკიდებულია სახელმწიფოების, საერთაშორისო ორგანიზაციების, ფარმაცევტული ინდუსტრიისა და სამოქალაქო საზოგადოების კოორდინირებულ, სოლიდარულ პარტნიორობაზე.
სამედიცინო შემნახველი ანაბრები როგორც ჯანდაცვის დაფინანსების ინსტრუმენტი: შედარებითი ანალიზი და პოლიტიკის ვარიანტები საქართველოსთვის
შესავალი: ჯანდაცვის სისტემების წინაშე მდგარი ფინანსური მდგრადობისა და მოსახლეობის ფინანსური დაცვის გამოწვევები განაპირობებს ჯანდაცვის დაფინანსების ალტერნატიული მექანიზმებისადმი ინტერესის ზრდას. სამედიცინო შემნახველი ანაბრები (Medical Savings Accounts – MSAs) წარმოადგენს ერთ-ერთ ასეთ ინსტრუმენტს, რომელიც აერთიანებს ინდივიდუალური პასუხისმგებლობისა და ჯანმრთელობის ხარჯების წინასწარი დაგროვებითი დაფინანსების პრინციპებს. კვლევის მიზანია სამედიცინო შემნახველი ანაბრების თეორიული საფუძვლების, საერთაშორისო გამოცდილებისა და საქართველოს ჯანდაცვის სისტემაში მათი პოტენციური გამოყენების შესაძლებლობების შეფასება. მეთოდები: კვლევა ეფუძნება ლიტერატურის ნარატიულ მიმოხილვასა და შედარებით პოლიტიკურ ანალიზს. შესწავლილ იქნა სამედიცინო შემნახველი ანაბრების თეორიული საფუძვლები, აგრეთვე სინგაპურის, ამერიკის შეერთებული შტატების, ჩინეთისა და სამხრეთ აფრიკის გამოცდილება. საქართველოს ჯანდაცვის სისტემის ანალიზი განხორციელდა არსებული სტატისტიკური მონაცემებისა და პოლიტიკის დოკუმენტების საფუძველზე. შედეგები: კვლევამ აჩვენა, რომ სამედიცინო შემნახველი ანაბრები ხელს უწყობს ინდივიდუალური პასუხისმგებლობის გაძლიერებას, დანაზოგების მობილიზებასა და შედარებით მცირე და საშუალო მოცულობის სამედიცინო ხარჯების დაფინანსებას. თუმცა, საერთაშორისო გამოცდილება მიუთითებს, რომ ისინი ვერ უზრუნველყოფს საკმარის ფინანსურ დაცვას მაღალხარჯიანი და კატასტროფული დაავადებების შემთხვევაში. ყველაზე წარმატებული შედეგები მიიღწევა მაშინ, როდესაც სამედიცინო შემნახველი ანაბრები ინტეგრირებულია ჯანმრთელობის დაზღვევისა და სოციალური დაცვის მექანიზმებთან. საქართველოს შემთხვევაში მათი ფართომასშტაბიანი სავალდებულო დანერგვა შეზღუდულია დაბალი შემოსავლების, არაფორმალური დასაქმებისა და სოციალური უთანასწორობის გამო. დასკვნა: სამედიცინო შემნახველი ანაბრები არ წარმოადგენს უნივერსალური ჯანდაცვის ალტერნატივას, თუმცა შეიძლება გახდეს ჯანდაცვის დაფინანსების დამატებითი ინსტრუმენტი. საქართველოსთვის ყველაზე პერსპექტიულ ვარიანტად განიხილება ნებაყოფლობითი ჯანმრთელობის შემნახველი ანგარიშების ეტაპობრივი განვითარება, რომელიც ინტეგრირებული იქნება საყოველთაო ჯანდაცვის არსებულ სისტემასთან.
დიაგნოსტიკური ხარვეზები აუტოიმუნური ატროფიული გასტრიტის ენდოსკოპიურ ამოცნობაში
შესავალი: აუტოიმუნური ატროფიული გასტრიტი წარმოადგენს ქრონიკულ იმუნომედიირებულ კუჭის დაავადებას, რომელიც ხასიათდება კორპუსის უპირატესი ოქსინტური ატროფიით, პარიეტული უჯრედების დაზიანებით, ჰიპოქლორჰიდრიით და რკინისა და ვიტამინ B12-ის შეწოვის დარღვევით. მიუხედავად იმისა, რომ ზედა გასტროინტესტინური ენდოსკოპია კლინიკურ პრაქტიკაში ფართოდ გამოიყენება, აუტოიმუნური ატროფიული გასტრიტი ხშირად გვიან დიაგნოსტირდება, როდესაც ჰემატოლოგიური, ნევროლოგიური ან ნეოპლაზიური გართულებები უკვე განვითარებულია. მოცემული სტრუქტურირებული ნარატიული მიმოხილვის მიზანია ახსნას, რატომ ჩამორჩება დაავადების ენდოსკოპიური ამოცნობა ჰისტოლოგიურ დიაგნოზს. მეთოდოლოგია: კლინიკური კვლევების, სისტემური მიმოხილვების, მეტაანალიზებისა და საერთაშორისო გაიდლაინების მონაცემების სინთეზის საფუძველზე გაანალიზდა დიაგნოსტიკური ხარვეზების დაავადებასთან, ენდოსკოპისტთან, პროცედურასთან და გაიდლაინებთან დაკავშირებული ფაქტორები. შედეგები: კვლევა აჩვენებს, რომ ადრეულ სტადიაზე დაავადება შესაძლოა გამოვლინდეს შეუმჩნეველი ან არასპეციფიკური ლორწოვანი ცვლილებებით, ხოლო პროგრესირებულ ეტაპზე ენდოსკოპიურად დაემსგავსოს *Helicobacter pylori*-თან ასოცირებულ ატროფიულ გასტრიტს. დიაგნოსტიკურ დაგვიანებას ასევე ხელს უწყობს ენდოსკოპისტების არასაკმარისი ცნობიერება, არასისტემური ბიოფსიის სტრატეგია, ინტერპრეტაციის ცვალებადობა და გაიდლაინების არათანმიმდევრულობა. გამოსახულებით გაძლიერებული ენდოსკოპია და ხელოვნური ინტელექტის სისტემები პერსპექტიული დამხმარე ინსტრუმენტებია, თუმცა ისინი ვერ ანაცვლებენ კლინიკურ ეჭვს, ხარისხიან დათვალიერებასა და სისტემურ ბიოფსიას. აუტოიმუნური ატროფიული გასტრიტი უნდა განვიხილოთ არა მხოლოდ როგორც აუტოიმუნური კუჭის დაავადება, არამედ როგორც ენდოსკოპიის ხარისხის პრობლემა. დასკვნა: ადრეული ამოცნობის გაუმჯობესება მოითხოვს მიზნობრივ სწავლებას, სტანდარტიზებულ ანგარიშგებას, რისკზე დაფუძნებულ ბიოფსიის პროტოკოლს, გაიდლაინების უკეთ ინტეგრაციას და ახალი ტექნოლოგიების რეალურ კლინიკურ გარემოში ვალიდაციას.
კერძო ჯანმრთელობის დაზღვევის სტიმულები დაავადებათა პრევენციის მიმართ: შესაძლებლობები, ბარიერები და საერთაშორისო გამოცდილება
შესავალი: დაავადებათა პრევენცია თანამედროვე ჯანდაცვის სისტემებში მოსახლეობის ჯანმრთელობის გაუმჯობესებისა და დაავადებებით გამოწვეული ფინანსური ტვირთის შემცირების მნიშვნელოვან მექანიზმად განიხილება. მიუხედავად ამისა, კერძო ჯანმრთელობის დაზღვევა ხშირად მოკლევადიან ფინანსურ შედეგებსა და უკვე წარმოშობილი სამედიცინო ხარჯების ანაზღაურებაზეა ორიენტირებული, მაშინ როდესაც პრევენციული ინვესტიციების სარგებელი ძირითადად საშუალო და გრძელვადიან პერიოდში ვლინდება. ნარატიული მიმოხილვის მიზანი იყო კერძო ჯანმრთელობის დაზღვევის მიერ დაავადებათა პრევენციის მხარდაჭერის ეკონომიკური და ინსტიტუციური საფუძვლების, არსებული სტიმულების, განხორციელების მექანიზმებისა და ძირითადი ბარიერების გაანალიზება საერთაშორისო გამოცდილებისა და საქართველოს კონტექსტის გათვალისწინებით. მეთოდოლოგია: სამეცნიერო ლიტერატურა მოძიებულ იქნა PubMed/MEDLINE-ის, Scopus-ის, Web of Science-ისა და Google Scholar-ის მონაცემთა ბაზებში. დამატებით განხილულ იქნა საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და საქართველოს შესაბამისი უწყებების ანგარიშები და პოლიტიკის დოკუმენტები. შედეგები: მიმოხილვამ აჩვენა, რომ კერძო მზღვეველთა პრევენციულ სტიმულებს ზღუდავს მოკლევადიანი კონტრაქტები, დაზღვეულთა კომპანიებს შორის გადაადგილება, მონაცემთა ფრაგმენტაცია, პროვაიდერებთან არასაკმარისი კოორდინაცია და პროგრამების ფინანსური შედეგების გაზომვის სირთულე. ეფექტიან მექანიზმებად გამოიკვეთა პრევენციული მომსახურებების დაფარვა თანაგადახდის გარეშე, ღირებულებაზე დაფუძნებული დაზღვევა, ქრონიკული დაავადებების მართვა, რისკის კორექტირება, ციფრული მონიტორინგი და მიზნობრივი ქცევითი სტიმულები. დასკვნა: საქართველოსთვის მიზანშეწონილია პრევენციული მომსახურებების მინიმალური პაკეტის განსაზღვრა, მონაცემთა ინტეგრაციის გაუმჯობესება, გრძელვადიანი სადაზღვევო სტიმულების განვითარება და პრევენციული პროგრამების შედეგების სისტემატური შეფასება.
დისლოკაციული ეკოლოგიები: იძულებითი მიგრაციის, სამედიცინო განათლებისა და სასწავლო გარემოს ბიბლიომეტრიული ტრიანგულაცია თანამედროვე ევროპაში (2020–2025)
წინამდებარე სტატია იკვლევს კონცეპტუალურ კვეთებს იძულებით მიგრაციას, სამედიცინო განათლებასა და სწავლის ეკოლოგიებს/გარემოებებს შორის ევროპაში, PubMed-ის ბაზაში 2020–2025 წლებში ინდექსირებული ლიტერატურის ბიბლიომეტრიული ტრიანგულაციის გზით. კვლევა ეფუძნება ეკოლოგიური სისტემების თეორიას (ბრონფენბრენერი), სწავლის ეკოლოგიების პერსპექტივებს (ბარონი; ჯექსონი) და პრაქტიკის თემების თეორიას (ვენგერი); კვლევა რუკაზე გამოსახავს თითოეული დომენის შესაბამისი ტერმინების თანაარსებობის სამ ქსელს და ადარებს დომინანტურ თემებს, კონცეპტუალურ ხიდებსა და მნიშვნელოვან დანაკლისებს (გამოტოვებულ საკითხებს). შედეგები მიუთითებს სუსტად დაკავშირებული „თემატური ეკოლოგიების“ არსებობაზე: იძულებითი მიგრაციის (FM) შესახებ ლიტერატურა ფოკუსირებულია მოწყვლადობაზე, ჯანმრთელობის უთანასწორობასა და კონფლიქტის ფსიქოსოციალურ ზემოქმედებაზე; სამედიცინო განათლების (ME) შესახებ ლიტერატურა აქცენტს აკეთებს სასწავლო პროგრამაზე, სიმულაციასა და სტუდენტთა კეთილდღეობაზე; ხოლო ჯანდაცვის სფეროში სწავლის გარემოს (EE) შესახებ ლიტერატურა აღწერს კლინიკურ ეკოლოგიებსა და სამუშაო ადგილზე სწავლებას ისე, რომ იძულებითი მიგრაცია არ არის ინტეგრირებული, როგორც კონტექსტური ფაქტორი. ტრიანგულაცია აჩვენებს, რომ FM–ME–EE-ს კვეთა თითქმის არ არსებობს გაანალიზებულ კორპუსში, რაც მიუთითებს კონცეპტუალურ და საჯარო პოლიტიკის ხარვეზზე. ეს განსაკუთრებით აქტუალურია ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპისთვის, სადაც ლტოლვილთა ბოლოდროინდელმა ნაკადებმა (მათ შორის უკრაინიდან) ხელახლა განსაზღვრა საგანმანათლებლო და ჯანდაცვის ინფრასტრუქტურა. სტატია გვთავაზობს „იძულებით მიგრაციაში სწავლის ეკოლოგიების“ ინტეგრაციული ჩარჩოს შემუშავებას და განიხილავს სასწავლო პროგრამის რეფორმის, ტრავმა-ინფორმირებული სწავლების, ასევე საგანმანათლებლო დიზაინში სამოქალაქო აქტორებისა და მიგრანტების მიერ მართული ორგანიზაციების ჩართულობის მნიშვნელობას.
საავტორო უფლებები (c) 2026 ჯანდაცვის პოლიტიკა, ეკონომიკა და სოციოლოგია https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ხვამლის მთაზე გავრცელებული შერჩეული სამკურნალო მცენარების ფარმაკოგნოსტური პროფილი და ეთნოფარმაკოლოგიური მნიშვნელობა
შესავალი: ხვამლის მთა დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კირქვიანი მასივია, რომლის ფლორა სამკურნალო მცენარეების ფარმაკოგნოსტური და ეთნოფარმაკოლოგიური კვლევის თვალსაზრისით განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს. რეგიონულ ფლორისტულ მონაცემებში აღწერილია არაერთი მცენარე, რომელთაგან ნაწილი საერთაშორისო ჰერბალურ და ფარმაკოგნოსტურ მონოგრაფიულ წყაროებში სამკურნალო მნიშვნელობის მქონე სახეობებად არის განხილული. კვლევის მიზანია ხვამლის მთის სამკურნალო მცენარეების ფლორისტული მონაცემების დაკავშირება ფარმაკოგნოსტურ და ეთნოფარმაკოლოგიურ ანალიზთან. მეთოდოლოგია: ნაშრომი წარმოადგენს წყაროებზე დაფუძნებულ მიმოხილვით კვლევას. შეფასებისთვის შეირჩა მხოლოდ ის მცენარეები, რომლებიც, ერთი მხრივ, დაფიქსირებულია ხვამლის მთის ფლორაში, ხოლო მეორე მხრივ, აღწერილია საერთაშორისო ფარმაკოგნოსტურ ან ჰერბალურ მონოგრაფიულ წყაროებში. ამ კრიტერიუმების საფუძველზე კვლევაში განხილულია ოთხი სახეობა: Achillea millefolium L., Fraxinus excelsior L., Hypericum perforatum L. და Inula helenium L. თითოეული მცენარე შეფასდა სამკურნალოდ გამოყენებული ნაწილის, ძირითადი აქტიური ნაერთების, ფარმაკოლოგიური მოქმედებების, ტრადიციული გამოყენებისა და უსაფრთხოების საკითხების მიხედვით. შედეგები: ანალიზმა აჩვენა, რომ შერჩეულ მცენარეებს განსხვავებული ფარმაკოგნოსტური პროფილი აქვთ. Achillea millefolium დაკავშირებულია საჭმლის მომნელებელი სისტემის, სპაზმოლიზური და ანთების საწინააღმდეგო მოქმედებების განხილვასთან; Fraxinus excelsior საინტერესოა ფოთლისა და ქერქის ფლავონოიდური, ტანინური და კუმარინული შემადგენლობით; Hypericum perforatum გამოირჩევა ნეიროფარმაკოლოგიური აქტივობით, მაგრამ საჭიროებს განსაკუთრებულ სიფრთხილეს ფოტოსენსიბილიზაციისა და წამალთაშორისი ურთიერთქმედებების გამო; Inula helenium პერსპექტიულია რესპირატორული, ანტიმიკრობული და ანტიოქსიდანტური კვლევის მიმართულებით. დასკვნა: ხვამლის მთის ფლორის მონაცემების დაკავშირება საერთაშორისო ფარმაკოგნოსტურ წყაროებთან შესაძლებელს ხდის კონკრეტული სამკურნალო მცენარეების უფრო მიზნობრივ და აკადემიურად დასაბუთებულ შეფასებას. თუმცა მცენარის ფლორაში არსებობა თავისთავად არ ნიშნავს მის დადასტურებულ სამკურნალო ეფექტიანობას. საჭიროა ადგილობრივი პოპულაციების ბოტანიკური დადასტურება, ფიტოქიმიური შესწავლა, ბიოაქტიურობის ლაბორატორიული შეფასება და უსაფრთხოების დეტალური ანალიზი.
პორტაკავალური ფიბროზული კავშირების ანატომიური არქიტექტონიკა ციროზულ ღვიძლში და მათი კლინიკური პოტენციალი პორტული ჰიპერტენზიის მკურნალობაში
შესავალი: ღვიძლის ციროზის მიმდინარეობისას პორტული ჰიპერტენზია და მისგან გამოწვეული ვარიკოზული სისხლდენები ლეტალობის მაღალი რისკის მქონე მძიმე გართულებებს წარმოადგენს, რომელთა სამკურნალოდ ფართოდ გამოიყენება ტრანსიუგულარული ინტრაჰეპატური პორტოსისტემური შუნტირება (TIPS), თუმცა აღნიშნული მეთოდი ხშირად ასოცირდება სტენტის თრომბოზსა და მიგრაციასთან. წინამდებარე კვლევის მიზანია ნორმალური და ციროზული ღვიძლების მასალაზე დაყრდნობით პორტაკავალური ფიბროზული კავშირების (პკფკ) ანატომიური თავისებურებებისა და სტრუქტურული მდგრადობის შეფასება, აგრეთვე მათი გამოყენების პოტენციალის განსაზღვრა პორტული ჰიპერტენზიის ალტერნატიულ, ნაკლებად ინვაზიურ ენდოვასკულურ მკურნალობაში. მეთოდოლოგია: კვლევის ფარგლებში გამოყენებულ იქნა კომპლექსური მორფოლოგიური, ჰისტოლოგიური (მასონის ტრიქრომითა და პიკროსირიუს წითლით შეღებვა) და ტოპოგრაფიულ-ანატომიური მიკროპრეპარირების მეთოდები ნორმალური და ციროზული ღვიძლების აუტოფსიურ და ბიოფსიურ მასალაზე, განსაკუთრებით I, II და III სეგმენტების დონეზე. შედეგები: მორფოლოგიურმა ანალიზმა აჩვენა, რომ პკფკ წარმოადგენს ღვიძლის შიდა შემაერთებელქსოვილოვანი აპარატის მუდმივ და პროგნოზირებად სტრუქტურებს, რომლებიც ყველაზე მაღალი სიმკვრივით სწორედ I-III სეგმენტებში ვლინდება. ღვიძლის ციროზის პირობებში მიმდინარე ექსტრაცელულური მატრიქსის რემოდელირების ფონზე, პკფკ-ის არეში ფიბროზული ხიდები მკვეთრად სქელდება და განიცდის ჰიპერტროფიას, რაც მნიშვნელოვნად ზრდის მათ მექანიკურ მდგრადობას. კვლევის საფუძველზე შემუშავდა ახალი, ენდოვასკულური ინტერვენციის თეორიული მოდელი, რომელიც ითვალისწინებს პორტული და ღვიძლის ვენების ტოტების მიზანმიმართულ პერფორაციას უშუალოდ პკფკ-ის ბუნებრივი ხიდების პროექციაში, ხელოვნური სტენტის იმპლანტაციის გარეშე. დასკვნა: ციროზული ტრანსფორმაციის მიუხედავად, პკფკ ინარჩუნებს ტოპოგრაფიულ მუდმივობას, ხოლო მათი გაზრდილი მექანიკური სიმტკიცე იძლევა უნიკალურ შესაძლებლობას სტენტისგან თავისუფალი (stent-free) პორტოსისტემური შუნტის ფორმირებისთვის, რაც მინიმუმამდე დაიყვანს პარენქიმის ტრავმატიზაციას და თავიდან აგვაცილებს ტრადიციული TIPS-ის სპეციფიკურ გართულებებს. კლინიკური ტრანსლაციისთვის რეკომენდებულია წინასაოპერაციო პერიოდში მაღალი გარჩევადობის 3D რადიოლოგიური ვიზუალიზაციის მეთოდების ინტეგრირება და შესაბამისი მიკროქირურგიული ინსტრუმენტების შემუშავება.
აუტისტური სპექტრის აშლილობა საქართველოში როგორც საზოგადოებრივი ჯანდაცვის გამოწვევა: ადრეული გამოვლენა, ბარიერები და ინტერვენცია
შესავალი: აუტისტური სპექტრის აშლილობის ადრეული იდენტიფიკაცია და დროული ინტერვენცია ბავშვის განვითარების, სოციალური ფუნქციონირებისა და ოჯახის მხარდაჭერისთვის მნიშვნელოვან წინაპირობას წარმოადგენს. საქართველოს კონტექსტში კვლავ აქტუალურია დიაგნოსტიკის დაგვიანება, სერვისებზე ხელმისაწვდომობა და მშობლების ინფორმირებულობა. კვლევის მიზანი იყო შეეფასებინა, როგორ ხდება აუტიზმის ადრეული ნიშნების ამოცნობა, დიაგნოსტიკა და ადრეულ ინტერვენციაში ჩართვა, ასევე გამოევლინა ის ძირითადი ბარიერები, რომლებსაც ბავშვები და მათი ოჯახები აწყდებიან. მეთოდები: გამოყენებული იყო თვისებრივი აღწერითი კვლევის დიზაინი და შემთხვევის შესწავლის მიდგომა. კვლევაში განხილული იყო აუტისტური სპექტრის აშლილობის მქონე ან დიაგნოზზე ეჭვის მქონე 30 ბავშვის შემთხვევა. მონაცემები შეგროვდა მშობლებისა და სპეციალისტებისგან სტრუქტურირებული და ნახევრად სტრუქტურირებული კითხვარების გამოყენებით. მონაცემები გაანალიზდა თემატური ანალიზის პრინციპებით. შედეგები: კვლევამ აჩვენა, რომ პირველი ნიშნები ხშირად ადრეულ ასაკში ვლინდება, თუმცა სპეციალისტთან მიმართვა და დიაგნოსტიკა ხშირად გვიანდება. მშობლები ძირითად ბარიერებად ასახელებდნენ ინფორმაციის ნაკლებობას, ფინანსურ ხარჯებს, სპეციალისტებთან რიგებს და სერვისების უწყვეტობის სირთულეს. ადრეული ინტერვენცია დაკავშირებული იყო ბავშვის კომუნიკაციის, სოციალური ჩართულობისა და ყოველდღიური ფუნქციონირების გაუმჯობესებასთან. დასკვნა: აუტიზმის მართვის გაუმჯობესებისთვის აუცილებელია განვითარების რეგულარული მონიტორინგი პირველადი ჯანდაცვის დონეზე, მშობლების ინფორმირებულობის გაზრდა, დიაგნოსტიკურ და ინტერვენციულ სერვისებზე ხელმისაწვდომობის გაფართოება და ოჯახზე ორიენტირებული მხარდაჭერის გაძლიერება.