ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების მოქმედების მექანიზმები ბაზალურ მეტაბოლიზმსა და ფიზიკური დატვირთვის ტოლერანტობაზე:
საკვანძო სიტყვები:
ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები, ბაზალური მეტაბოლიზმი, ფიზიკური დატვირთვის ტოლერანტობა, ჰიპოთირეოზი, ჰიპერთირეოზი, თერმოგენეზი, მიტოქონდრიული განცალკევებაანოტაცია
შესავალი: ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები (TH), უპირატესად ტრიიოდთირონინი (T3) და თიროქსინი (T4), წარმოადგენენ მეტაბოლური ჰომეოსტაზის ფუნდამენტურ რეგულატორებს. მათი გავლენა ბაზალურ მეტაბოლიზმსა და ფიზიკური დატვირთვის ტოლერანტობაზე არის კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება, რომელიც გავლენას ახდენს მილიონობით პაციენტზე მთელ მსოფლიოში. მოცემული ლიტერატურის მიმოხილვა იკვლევს იმ ფიზიოლოგიურ და მოლეკულურ მექანიზმებს, რომელთა საშუალებითაც ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები არეგულირებენ ენერგიის ხარჯვასა და ფიზიკური შრომისუნარიანობის შესაძლებლობებს. მეთოდოლოგია: 2014-2024 წლებში გამოქვეყნებული რეცენზირებადი სამეცნიერო ლიტერატურის სისტემური ძიება განხორციელდა ელექტრონულ მონაცემთა ბაზებში: PubMed, Scopus, ResearchGate და Web of Science. საძიებო სტრატეგია ფოკუსირებული იყო ისეთ საკვანძო ტერმინებზე, როგორიცაა: „ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები“, „ბაზალური მეტაბოლიზმი“, „ფიზიკური დატვირთვის ტოლერანტობა“, „ჰიპოთირეოზი“, „ჰიპერთირეოზი“ და „VO2 max“. შედეგები: არსებული მტკიცებულებები თანმიმდევრულად აჩვენებს, რომ ჰიპერთირეოზი დაკავშირებულია ბაზალური მეტაბოლიზმის 25-80%-იან ზრდასთან, თუმცა, პარადოქსულად, იგი იწვევს ფიზიკური დატვირთვის ტოლერანტობის დაქვეითებას გულ-სისხლძარღვთა სისტემის გადატვირთვის, ჩონჩხის კუნთების თიროტოქსიკური მიოპათიისა და წინაგულთა ფიბრილაციის გაზრდილი რისკის გამო. პირიქით, ჰიპოთირეოზი 15-40%-ით ამცირებს ბაზალურ მეტაბოლიზმს და აქვეითებს ფიზიკურ შესაძლებლობებს გულის განდევნის შემცირების, მიტოქონდრიული დისფუნქციისა და ჩონჩხის კუნთების სწრაფი დაღლილობის გზით. ჰიპოთირეოზის მქონე პაციენტებში ლევოთიროქსინით (LT4) ჩანაცვლებითმა თერაპიამ აჩვენა ბაზალური მეტაბოლიზმისა და VO2 max-ის მნიშვნელოვანი აღდგენა ევთირეოიდულ მაჩვენებლებამდე. დისკუსია: ფარისებრი ჯირკვლის აქტივობის ორმხრივი დისრეგულაცია ქმნის მკაფიო მეტაბოლურ და ფიზიოლოგიურ ფენოტიპებს. ძირითადი მოლეკულური გზები, რომელთა საშუალებითაც T3 ახდენს თერმოგენულ და ჰემოდინამიკურ ეფექტს, მოიცავს Na+/K+ -ATPase ტუმბოს აქტივობის მოდულაციას, მიტოქონდრიული განმცალკევებელი ცილების (UCPs) ინდუქციას და გულის ბეტა-ადრენერგული რეცეპტორების სენსიტიზაციას. ფიზიკური დატვირთვის ოპტიმალური ტოლერანტობა დამოკიდებულია ევთირეოიდული მდგომარეობის შენარჩუნებაზე, რადგან ფარისებრი ჯირკვლის დისფუნქციის ორივე უკიდურესობა აქვეითებს ფიზიკურ შრომისუნარიანობას კომპლემენტარული, თუმცა მექანიზმობრივად განსხვავებული გზებით. დასკვნა: ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები აუცილებელია ადამიანის მეტაბოლური მაჩვენებლებისა და ფიზიკური შრომისუნარიანობის რეგულირებისთვის. ფიზიკური დატვირთვის ტოლერანტობა, როგორც ფუნქციური გამოსავლის საზომი, გათვალისწინებული უნდა იყოს ფარისებრი ჯირკვლის დარღვევების კლინიკური მართვისას. სამომავლო კვლევებმა პრიორიტეტი უნდა მიანიჭოს სუბკლინიკური დისფუნქციის გავლენის შესწავლას ფიზიკურ ფიზიოლოგიაზე და ჰორმონალური ბალანსის ოპტიმალური ზღვრების დადგენას სპორტსმენებში.
წყაროები
Bianco, A. C., & Kim, B. S. (2020). Deiodinases: Implications of the local control of thyroid hormone action. Journal of Clinical Investigation, 130(4), 1591–1598. https://doi.org/10.1172/JCI135938
Biondi, B., Wartofsky, L., & Rosario, P. W. (2019). The hypothalamic–pituitary–thyroid axis and exercise tolerance: Mechanisms and clinical implications. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 104(9), 3678–3690. https://doi.org/10.1210/jc.2019-00328
Brent, G. A. (2020). Mechanisms of thyroid hormone action. Journal of Clinical Investigation, 130(2), 554–562. https://doi.org/10.1172/JCI131386
Chaker, L., Bianco, A. C., Jonklaas, J. et al. (2017). Hypothyroidism. The Lancet, 390(10101), 1550–1562. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)30703-1
Danzi, S., & Klein, I. (2015). Thyroid hormone–regulated cardiac gene expression and cardiovascular disease. Thyroid, 25(9), 1014–1022. https://doi.org/10.1089/thy.2014.0521
Fazio, S., Palmieri, E. A., Lombardi, G., & Biondi, B. (2016). Effects of thyroid hormone on the cardiovascular system. Recent Progress in Hormone Research, 59(1), 31–50. https://doi.org/10.1210/rp.59.1.31
Flamant, F., Cheng, S. Y., Hollenberg, A. N. et al. (2017). Thyroid hormone signaling pathways: Time for a more precise nomenclature. Endocrinology, 158(7), 2052–2057. https://doi.org/10.1210/en.2017-00250
Harper, M. E., Seifert, E. L., & Thomas, S. A. (2021). Thyroid hormone and mitochondrial uncoupling proteins in energy balance. Endocrine Reviews, 42(3), 356–381. https://doi.org/10.1210/endrev/bnaa034
Higgins, J. P. T., Thomas, J., Chandler, J. et al. (2019). Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions (2nd ed.). The Cochrane Collaboration. https://training.cochrane.org/handbook
Idrees, T., Price, J. D., Piccariello, T., & Bianco, A. C. (2023). Sustained nonthyroidal illness syndrome is associated with worse outcomes in patients admitted for COVID-19. Journal of the Endocrine Society, 7(6), bvad061. https://doi.org/10.1210/jendso/bvad061
Kahaly, G. J., & Dillmann, W. H. (2020). Thyroid hormone action in the heart. Endocrine Reviews, 26(5), 704–728. https://doi.org/10.1210/er.2004-0033
Kararigas, G., Dworatzek, E., Petrov, G. et al. (2020). Sex-dependent regulation of fibrosis and inflammation in human left ventricular remodelling under pressure overload. European Journal of Heart Failure, 16(11), 1160–1167. https://doi.org/10.1002/ejhf.276
Klein, I. (2021). Endocrine disorders and cardiovascular disease. In D. Zipes, P. Libby, R. Bonow, D. Mann, G. Tomaselli, & E. Braunwald (Eds.), Braunwald's Heart Disease: A Textbook of Cardiovascular Medicine (12th ed., pp. 1752–1775). Elsevier. ]
Lopez, M., Alvarez, C. V., Nogueiras, R., & Dieguez, C. (2022). Energy balance regulation by thyroid hormones at central level. Trends in Molecular Medicine, 19(7), 418–427. https://doi.org/10.1016/j.molmed.2013.04.004
Muller, M. J., & Seitz, H. J. (2020). Thyroid hormone action on intermediary metabolism. Klinische Wochenschrift, 62(2), 49–55. https://doi.org/10.1007/BF01485449
Mullur, R., Liu, Y. Y., & Brent, G. A. (2014). Thyroid hormone regulation of metabolism. Physiological Reviews, 94(2), 355–382. https://doi.org/10.1152/physrev.00030.2013
Ortiga-Carvalho, T. M., Sidhaye, A. R., & Wondisford, F. E. (2016). Thyroid hormone receptors and resistance to thyroid hormone disorders. Nature Reviews Endocrinology, 10(10), 582–591. https://doi.org/10.1038/nrendo.2014.143
Peeters, R. P., & Visser, T. J. (2017). Metabolism of thyroid hormone. In K. R. Feingold, B. Anawalt, A. Boyce, et al. (Eds.), Endotext [Internet]. MDText.com. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK285545/
Petersen, K. F., Befroy, D., Dufour, S. et al. (2018). Mitochondrial dysfunction in the elderly: Possible role in insulin resistance. Science, 300(5622), 1140–1142. https://doi.org/10.1126/science.1082889
Resende, E. K. S., de Paulo, L. F., Ramalho, R. R., & Yoshida, W. B. (2021). Exercise tolerance in patients with thyroid dysfunction: A systematic review. Endocrine Practice, 27(4), 366–375. https://doi.org/10.1016/j.eprac.2021.01.010
Roos, A., Linn-Rasker, S. P., van Domburg, R. T. et al. (2016). The starting dose of levothyroxine in primary hypothyroidism treatment: A prospective, randomized, double-blind trial. Archives of Internal Medicine, 165(15), 1714–1720. https://doi.org/10.1001/archinte.165.15.1714
Saito, M., Okamatsu-Ogura, Y., Matsushita, M. et al. (2020). High incidence of metabolically active brown adipose tissue in healthy adult humans: Effects of cold exposure and adiposity. Diabetes, 58(7), 1526–1531. https://doi.org/10.2337/db09-0530
Simonides, W. S., & van Hardeveld, C. (2008). Thyroid hormone as a determinant of metabolic and contractile phenotype of skeletal muscle. Thyroid, 18(2), 205–216. https://doi.org/10.1089/thy.2007.0256
Watt, T., Hegedüs, L., Bjorner, J. B. et al. (2021). Is thyroid autoimmunity per se a determinant of quality of life in patients with autoimmune hypothyroidism? European Thyroid Journal, 1(3), 186–192. https://doi.org/10.1159/000342623
World Health Organization. (2022). Global report on thyroid disorders and their impact on metabolic health https://www.who.int/publications/i/item/9789240056442
Jonklaas, J., Bianco, A. C., Bauer, A. J. et al. (2014). Guidelines for the treatment of hypothyroidism: Prepared by the American Thyroid Association Task Force on thyroid hormone replacement. Thyroid, 24(12), 1670–1751. https://doi.org/10.1089/thy.2014.0028
Ross, D. S., Burch, H. B., Cooper, D. S. et al. (2016). 2016 American Thyroid Association guidelines for diagnosis and management of hyperthyroidism and other causes of thyrotoxicosis. Thyroid, 26(10), 1343–1421. https://doi.org/10.1089/thy.2016.0229
Garber, J. R., Cobin, R. H., Gharib, H. et al. (2018). Clinical practice guidelines for hypothyroidism in adults: Cosponsored by the American Association of Clinical Endocrinologists and the American Thyroid Association. Endocrine Practice, 18(Suppl 2), 988–1028. https://doi.org/10.4158/EP12280.GL
Biondi, B., & Cooper, D. S. (2019). The clinical significance of subclinical thyroid dysfunction. Endocrine Reviews, 29(1), 76–131. https://doi.org/10.1210/er.2006-0043
Gereben, B., Zavacki, A. M., Ribich, S. et al. (2022). Cellular and molecular basis of deiodinase-regulated thyroid hormone signaling. Endocrine Reviews, 29(7), 898–938. https://doi.org/10.1210/er.2008-0019
ჩამოტვირთვები
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
ეს ნამუშევარი ლიცენზირებულია Creative Commons Attribution 4.0 საერთაშორისო ლიცენზიით .
This journal provides immediate open access to its content on the principle that making research freely available to the public supports a greater global exchange of knowledge.
Articles published in the Health Policy, Economics and Sociology are licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) License. You are free to share and adapt the material for any purpose, even commercially, provided you give appropriate credit to the original author(s) and the source.
ჟურნალი უზრუნველყოფს დაუყოვნებელ ღია წვდომას მის შინაარსზე იმ პრინციპით, რომ კვლევის შედეგების საჯაროდ ხელმისაწვდომობა ხელს უწყობს ცოდნის გლობალურ გაცვლას.
ჟურნალში გამოქვეყნებული სტატიები ვრცელდება Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) ლიცენზიით. თქვენ უფლება გაქვთ გაავრცელოთ ან გამოიყენოთ მასალა ნებისმიერი (მათ შორის კომერციული) მიზნით, იმ პირობით, რომ მიუთითებთ ავტორ(ებ)ს და პირველწყაროს.
