აქტივების ეფექტურობა, კაპიტალის სტრუქტურა და ქსელის საკუთრება, როგორც კერძო საავადმყოფოების ფინანსური მაჩვენებლების განმსაზღვრელი ფაქტორები: მტკიცებულებები საქართველოდან
საკვანძო სიტყვები:
საავადმყოფოს ფინანსური შედეგიანობა, აქტივების გამოყენება, კაპიტალის სტრუქტურა, საოპერაციო ფულადი ნაკადი, განვითარებადი ბაზრებიანოტაცია
შესავალი: კერძო საავადმყოფოების ფინანსური მდგრადობა დამოკიდებულია არა მხოლოდ მათი აქტივების მოცულობაზე, არამედ არსებული სიმძლავრეების საოპერაციო შემოსავლად და რეალურ ფულად ნაკადებად გარდაქმნის უნარზე. აღნიშნული საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საქართველოში, სადაც ჰოსპიტალური მომსახურების მიმწოდებელთა უმრავლესობა კერძოა, მნიშვნელოვნად გაფართოვდა ინფრასტრუქტურა, ხოლო დიაგნოზთან შეჭიდული ჯგუფებით (DRG) დაფინანსების დანერგვამ ხარჯების ეფექტიანობასა და აქტივების გამოყენებას უფრო დიდი ფინანსური მნიშვნელობა შესძინა. კვლევის მიზანი იყო 2021–2024 წლებში საქართველოში მოქმედი კერძო მრავალპროფილური საავადმყოფოების ფინანსური საქმიანობის განმსაზღვრელი ფაქტორების შესწავლა, აქტივების გამოყენების, ძირითადი საშუალებების ინტენსივობის, ფინანსური ბერკეტის, ლიკვიდობის, საოპერაციო ფულადი ნაკადებისა და ჰოსპიტალურ ქსელში კუთვნილების გათვალისწინებით. მეთოდები: ჩატარდა რაოდენობრივი პანელური კვლევა 33 პირველი და მეორე კატეგორიის კერძო საავადმყოფოს აუდიტირებული ფინანსური ანგარიშგებების საფუძველზე. დაბალანსებული პანელი მოიცავდა 132 საავადმყოფო-წლის დაკვირვებას. ხუთი ჰიპოთეზა შემოწმდა ფიქსირებული ეფექტებისა და Mundlak-ის კორექციით შემთხვევითი ეფექტების რეგრესიული მოდელების გამოყენებით. გამოყენებული იყო საავადმყოფოების დონეზე კლასტერიზებული მდგრადი სტანდარტული შეცდომები. ფინანსური შედეგიანობის ძირითად მაჩვენებელს წარმოადგენდა აქტივების რენტაბელობა (ROA), ხოლო ცალკეული ფინანსური მექანიზმების შესაფასებლად დამატებით გამოყენებული იყო EBITDA-ს მარჟა, საოპერაციო მოგების მარჟა და წმინდა მოგების მარჟა. შედეგები: საავადმყოფოს ზომა და აქტივების ბრუნვადობა ფინანსური შედეგიანობის ყველაზე თანმიმდევრულ დადებით განმსაზღვრელ ფაქტორებად გამოვლინდა. აქტივების ბრუნვადობა განსაკუთრებით მჭიდროდ იყო დაკავშირებული EBITDA-ს მარჟასთან. ფინანსური ბერკეტის მაღალი დონე უარყოფითად უკავშირდებოდა აქტივების რენტაბელობასა და წმინდა მოგების მარჟას, რაც საბოლოო მომგებიანობაზე ვალის ზეწოლაზე მიუთითებს. ძირითადი საშუალებების ინტენსივობას დამოუკიდებელი მნიშვნელოვანი გავლენა არ გამოუვლენია, თუმცა მისი ურთიერთქმედება აქტივების ბრუნვადობასთან უარყოფითი და სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი იყო. ეს მიუთითებს, რომ აქტივების ეფექტიანი გამოყენების სარგებელი მცირდება ძირითადი საშუალებებით უფრო მეტად დატვირთულ საავადმყოფოებში. მთლიან აქტივებთან შეფარდებული საოპერაციო ფულადი ნაკადი ფინანსური შედეგიანობის უფრო ინფორმაციული მაჩვენებელი აღმოჩნდა, ვიდრე მიმდინარე ლიკვიდობის კოეფიციენტი. კვლევის ბოლო წლებში ასევე გაიზარდა ფინანსური შედეგიანობის განსხვავება ჰოსპიტალურ ქსელებში გაერთიანებულ და დამოუკიდებელ საავადმყოფოებს შორის. დასკვნა: საქართველოს კერძო საავადმყოფოების ფინანსურ შედეგიანობას აქტივების ეფექტიანი გამოყენება და საოპერაციო ფულადი ნაკადების გენერირება უფრო მეტად განსაზღვრავს, ვიდრე მხოლოდ აქტივების მოცულობა ან ლიკვიდობის ტრადიციული მაჩვენებლები. შესაბამისად, აქტივების ბრუნვადობა და ძირითადი საშუალებების ინტენსივობა ერთობლივად უნდა შეფასდეს. შედეგები ასევე აჩვენებს, რომ ფინანსური ბერკეტი და საკუთრების ორგანიზაციული ფორმა საავადმყოფოების მომგებიანობისთვის სულ უფრო მნიშვნელოვან ფაქტორებად ყალიბდება.
წყაროები
Al Rahhaleh, N., Al-khyal, T. A., Daghran Alahmari, A., & Al-Hanawi, M. K. (2023). The financial performance of private hospitals in Saudi Arabia: An investigation into the role of internal control and financial accountability. PLOS ONE, 18(5), e0285813. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0285813
Arellano, M. (1987). Computing robust standard errors for within-groups estimators. Oxford Bulletin of Economics & Statistics, 49(4).
Bai, G., Jiménez, D., Phan, P., Quintero, L., Rebucci, A., & Sun, X. (2021). The Financial Fragility of For-profit Hospitals: Evidence from the COVID-19 Pandemic (No. W29388; p. w29388). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w29388
Beauvais, B., Ramamonjiarivelo, Z., Betancourt, J., Cruz, J., & Fulton, L. (2023). The Predictive Factors of Hospital Bankruptcy—An Exploratory Study. Healthcare, 11(2), 165. https://doi.org/10.3390/healthcare11020165
Bem, A., Siedlecki, R., Prędkiewicz, P., Gazzola, P., Ryszawska, B., & Ucieklak-Jeż, P. (2019). Hospitals’ Financial Health in Rural and Urban Areas in Poland: Does It Ensure Sustainability? Sustainability, 11(7), 1932. https://doi.org/10.3390/su11071932
Bhat, R., & Jain, N. (2026). Financial performance of private sector hospitals in India: Some further evidence.
Bochorishvili, E., & Kurashvili, S. (2023). Georgia’s Healthcare Sector. Galt & Taggart.
Breusch, T. S., & Pagan, A. R. (1980). The Lagrange multiplier test and its applications to model specification in econometrics. The Review of Economic Studies, 47(1), 239–253.
Cameron, A. C., & Miller, D. L. (2015). A practitioner’s guide to cluster-robust inference. Journal of Human Resources, 50(2), 317–372.
Deisadze, S., Kvakhadze, I., & Kutchava, N. (2025). Overview of healthcare sector in Georgia 2024. TBC Capital.
Dubas-Jakóbczyk, K., Kocot, E., & Kozieł, A. (2020). Financial Performance of Public Hospitals: A Cross-Sectional Study among Polish Providers. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(7), 2188. https://doi.org/10.3390/ijerph17072188
Hausman, J. A. (1978). Specification tests in econometrics. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 1251–1271.
Kou, K., Dou, Y., & Arai, I. (2024). Analysis of the Forces Driving Public Hospitals’ Operating Costs Using LMDI Decomposition: The Case of Japan. Sustainability, 16(2), 853. https://doi.org/10.3390/su16020853
Mundlak, Y. (1978). On the Pooling of Time Series and Cross Section Data. Econometrica, 46(1), 69. https://doi.org/10.2307/1913646
Oner, N., Zengul, F. D., Ozaydin, B., Pallotta, R. A., & Weech-Maldonado, R. (2016). Organizational and Environmental Factors Associated with Hospital Financial Performance: A Systematic Review.
Perger, P., & Hecker, A. (2023). Measurement and predictors of the financial performance of public health enterprises in Italy. Journal of Health and Social Sciences, 8(4), 337. https://doi.org/10.19204/2023/MSRM7
Pink, G., Daniel, I., Hall, L., & Mckillop, I. (2007). Selection of Key Financial Indicators: A Literature, Panel and Survey Approach. Healthcare Quarterly, 10(1), 87–96. https://doi.org/10.12927/hcq.2007.18661
Pink, G. H., Holmes, G. M., Slifkin, R. T., & Thompson, R. E. (2009). Developing financial benchmarks for critical access hospitals. Health Care Financing Review, 30(3), 55.
Richardson, E., Tvaliashvili, M., Gviniadze, K., & Roubal, T. (2025). Health Systems in Action (HSiA) Insights—Georgia. World Health Organization.
Rorimpandey, J., Siagian, H., & Malau, H. (2025). Financial Performance of Jakarta Hospitals Before and After the COVID-19 Pandemic: Analysis of Profitability, Liquidity, and Leverage Ratios. Ilomata International Journal of Tax and Accounting, 6(2), 1–12. https://doi.org/10.61194/ijtc.v6i2.1726
Rosko, M., Goddard, J., Al-Amin, M., & Tavakoli, M. (2018). Predictors of hospital profitability: A panel study including the early years of the ACA. Journal of Healthcare Finance.
Service for Accounting, Reporting and Auditing Supervision—Reporting Portal. (n.d.). Georgian Reporting Portal. Retrieved https://reportal.ge/
The Georgian Hospital Sector. (2012). Transparency International Georgia.
Uy, J., Nuevo, C. E. L., Casas, L. D. D., & Ulep, V. G. T. (2021). The Financial Health of Select Philippine Hospitals and the Role of the Philippine Health Insurance Corporation as the National Strategic Purchaser of Health Services.
Verulava, T., & Jorbenadze, R. (2023). Funding of the Hospitals Based on Diagnosis-Related Groups: World Experience and Recommendations for Georgia.
Verulava, T., Lordkipanidze, A., Besiashvili, N., Todria, M., Lobjanidze, Z., Jorbenadze, R., & Eliava, E. (2019). Obstacles in the Development of Nonprofit Hospitals in Georgia. Hospital Topics, 97(2), 39–45. https://doi.org/10.1080/00185868.2019.1571875
World Health Organization. (2025). Governance of the Private Health Sector in Georgia. World Health Organization.
Zhang, Q., & Laporte, A. (2025). Determinants of capital structure: A case of hospitals in China. BMC Health Services Research, 25(1), 1083. https://doi.org/10.1186/s12913-025-13263-x
ჩამოტვირთვები
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
ეს ნამუშევარი ლიცენზირებულია Creative Commons Attribution 4.0 საერთაშორისო ლიცენზიით .
This journal provides immediate open access to its content on the principle that making research freely available to the public supports a greater global exchange of knowledge.
Articles published in the Health Policy, Economics and Sociology are licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) License. You are free to share and adapt the material for any purpose, even commercially, provided you give appropriate credit to the original author(s) and the source.
ჟურნალი უზრუნველყოფს დაუყოვნებელ ღია წვდომას მის შინაარსზე იმ პრინციპით, რომ კვლევის შედეგების საჯაროდ ხელმისაწვდომობა ხელს უწყობს ცოდნის გლობალურ გაცვლას.
ჟურნალში გამოქვეყნებული სტატიები ვრცელდება Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) ლიცენზიით. თქვენ უფლება გაქვთ გაავრცელოთ ან გამოიყენოთ მასალა ნებისმიერი (მათ შორის კომერციული) მიზნით, იმ პირობით, რომ მიუთითებთ ავტორ(ებ)ს და პირველწყაროს.
