ევროპული კვლევითი სივრცის პრინციპების ინსტიტუციონალიზაცია საქართველოს უნივერსიტეტებში კვლევის ეთიკის მმართველობის მეშვეობით
საკვანძო სიტყვები:
საქართველო, ეთიკის მმართველობა, კვლევის ეთიკა, ევროპული კვლევითი სივრცეანოტაცია
შესავალი: კვლევის ეთიკა პასუხისმგებლიანი კვლევითი მმართველობის მნიშვნელოვანი კომპონენტია ევროპული კვლევითი სივრცის (European Research Area, ERA) ფარგლებში. წინამდებარე კვლევა შეისწავლის, როგორ და რა ხარისხით აისახება ევროპულ კვლევით სივრცესთან დაკავშირებული ეთიკური კვლევის მოთხოვნები საქართველოს უნივერსიტეტებში კვლევის ეთიკის მმართველობის ფორმალურ მექანიზმებში. მეთოდოლოგია: კვლევა ეფუძნება შვიდი ინსტიტუციური დოკუმენტის შედარებით თვისებრივ ანალიზს. აღნიშნული დოკუმენტები არეგულირებს კვლევის ეთიკის საკითხებს და მოიცავს კვლევის ეთიკის საბჭოებისა თუ კომიტეტების დებულებებს, ბიოსამედიცინო ეთიკის მარეგულირებელ დოკუმენტებს, კვლევის ეთიკის სტანდარტებსა და ეთიკასთან დაკავშირებულ სხვა ინსტიტუციურ ნორმებს. ანალიზისთვის გამოყენებულია კვლევის ეთიკის მმართველობის შეფასების ჩარჩო, რომელიც ხუთ განზომილებას მოიცავს: ეთიკურ ნორმებთან შესაბამისობა; ინსტიტუციური პასუხისმგებლობა და უფლებამოსილება; მმართველობით სტრუქტურაში ეთიკის ორგანოების ადგილი და დამოუკიდებლობა; ეთიკური შეფასებისა და პროცედურული განხორციელების შესაძლებლობები; ანგარიშვალდებულება, გამჭვირვალობა და ზედამხედველობა. შედეგები: დოკუმენტების ანალიზმა გამოავლინა ფართო თანხვედრა ისეთ ფუნდამენტურ ეთიკურ პრინციპებთან, როგორებიცაა კვლევის მონაწილეთა ღირსებისა და ავტონომიის პატივისცემა, ინფორმირებული თანხმობა, კონფიდენციალურობა, რისკების შეფასება, მკვლევრის პასუხისმგებლობა, მიუკერძოებელი ეთიკური შეფასება და მოწყვლადი მონაწილეების დაცვა. უფრო მნიშვნელოვანი განსხვავებები გამოვლინდა ეთიკის ორგანოების ორგანიზაციული უფლებამოსილებისა და დამოუკიდებლობის, მიმდინარე ეთიკური ზედამხედველობისა და მონიტორინგის, კომიტეტების წევრთა გადამზადების, ხარისხის უზრუნველყოფის, ანგარიშგებისა და გასაჩივრების მექანიზმების მიმართულებით. დასკვნები: საქართველოს შერჩეულ უნივერსიტეტებში კვლევის ეთიკის მმართველობის ინსტიტუციონალიზაციის მნიშვნელოვანი, თუმცა არათანაბარი დონე ვლინდება. კვლევის შედეგები შემოიფარგლება მხოლოდ გაანალიზებულ დოკუმენტებში ასახული კვლევის ეთიკის მმართველობის მექანიზმებით და არ მოიცავს თითოეული უნივერსიტეტის აკადემიური და კვლევითი კეთილსინდისიერების უფრო ფართო სისტემის შეფასებას, რომელიც შესაძლოა ცალკეული ინსტიტუციური დოკუმენტებით რეგულირდებოდეს.
ლიტერატურა / წყაროების მითითება
BAU International University, Batumi. (2020). Personnel ethics code [Institutional policy document].
Council of the European Union. (2021). Council Recommendation (EU) 2021/2122 of 26 November 2021 on a Pact for Research and Innovation in Europe. Official Journal of the European Union, L 431, 1–9.
Council of the European Union. (2023). Council Recommendation of 18 December 2023 on a European framework to attract and retain research, innovation and entrepreneurial talents in Europe, and replacing Recommendation 2005/251/EC (C/2023/1640). Official Journal of the European Union.
East European University. (n.d.). Research ethics standard [Institutional policy document].
Grigol Robakidze University. (n.d.). Scientific research ethics [Institutional policy document].
Iakob Gogebashvili Telavi State University. (2024). Research ethics code [Institutional policy document].
Ivane Javakhishvili Tbilisi State University. (2022). Rules and procedures for the activities of the Research Ethics Council and determination of research ethicality, Faculty of Psychology and Educational Sciences [Institutional regulation].
Sulkhan-Saba Orbeliani University. (2025). Research ethics regulation [Institutional regulation].
Tbilisi State Medical University. (2007). Regulation of the Biomedical Research Ethics Committee [Institutional regulation].
Downloads
გამოქვეყნებული
ციტირების წესი
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
This journal provides immediate open access to its content on the principle that making research freely available to the public supports a greater global exchange of knowledge.
Articles published in the Health Policy, Economics and Sociology are licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) License. You are free to share and adapt the material for any purpose, even commercially, provided you give appropriate credit to the original author(s) and the source.
ჟურნალი უზრუნველყოფს დაუყოვნებელ ღია წვდომას მის შინაარსზე იმ პრინციპით, რომ კვლევის შედეგების საჯაროდ ხელმისაწვდომობა ხელს უწყობს ცოდნის გლობალურ გაცვლას.
ჟურნალში გამოქვეყნებული სტატიები ვრცელდება Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) ლიცენზიით. თქვენ უფლება გაქვთ გაავრცელოთ ან გამოიყენოთ მასალა ნებისმიერი (მათ შორის კომერციული) მიზნით, იმ პირობით, რომ მიუთითებთ ავტორ(ებ)ს და პირველწყაროს.
