ინტელექტუალური საკუთრების უფლებები (TRIPS შეთანხმება) და მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა: ინტერესთა კონფლიქტი დასავლურ ფარმაცევტულ გიგანტებსა და განვითარებად ქვეყნებს შორის
საკვანძო სიტყვები:
TRIPS შეთანხმება, ინტელექტუალური საკუთრება, მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა, ფარმაცევტული კომპანიები, გენერიკული მედიკამენტები, განვითარებადი ქვეყნები, საზოგადოებრივი ჯანმრთელობა, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციაანოტაცია
შესავალი: ინტელექტუალური საკუთრების უფლებებისა და მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობის საკითხი თანამედროვე გლობალური ჯანდაცვის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან და სადავო გამოწვევას წარმოადგენს. განსაკუთრებით აქტუალურია TRIPS შეთანხმების (Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights) გავლენა განვითარებად ქვეყნებზე, სადაც მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი სასიცოცხლოდ აუცილებელ მედიკამენტებზე შეზღუდული ხელმისაწვდომობის პირობებში ცხოვრობს. წინამდებარე კვლევა მიზნად ისახავს TRIPS შეთანხმების, ფარმაცევტული პატენტების სისტემისა და მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობის ურთიერთკავშირის კომპლექსურ ანალიზს, აგრეთვე დასავლურ ფარმაცევტულ კომპანიებსა და განვითარებად ქვეყნებს შორის არსებული ინტერესთა კონფლიქტის წარმოჩენას. მეთოდოლოგია: კვლევის ფარგლებში დამუშავდა და გაანალიზდა საერთაშორისო ორგანიზაციების ანგარიშები, აკადემიური ლიტერატურა, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის დოკუმენტები და გლობალური ჯანდაცვის სფეროში არსებული ემპირული მასალა. ნაშრომში გამოყენებულია თვისებრივი კვლევის მეთოდი, შედარებითი ანალიზი და კონკრეტული შემთხვევების შესწავლა (Case Study), მათ შორის სუბსაჰარულ აფრიკაში აივ/შიდსის კრიზისისა და COVID-19-ის ვაქცინებთან დაკავშირებული საერთაშორისო დებატების განხილვა. შედეგები: კვლევამ აჩვენა, რომ TRIPS შეთანხმებამ მნიშვნელოვნად გააძლიერა დასავლური ფარმაცევტული კომპანიების პოზიციები და გაამკაცრა მედიკამენტებზე პატენტური დაცვის საერთაშორისო სტანდარტები. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნულმა ჩარჩომ ხელი შეუწყო ფარმაცევტულ ინოვაციებსა და ახალი პრეპარატების განვითარებას, მან პარალელურად სერიოზული ბარიერები შექმნა განვითარებადი ქვეყნებისათვის იაფ გენერიკულ მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობის გზაზე. ნაშრომში არგუმენტირებულია, რომ პატენტური მონოპოლიები ხშირად იწვევს მედიკამენტების ფასების ხელოვნურ ზრდას, მკურნალობის გეოგრაფიულ შეზღუდვას და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საერთო მაჩვენებლების გაუარესებას. ამასთანავე, ანალიზი ცხადყოფს, რომ TRIPS შეთანხმებაში არსებული მოქნილი მექანიზმები, როგორიცაა სავალდებულო ლიცენზირება, მნიშვნელოვან ინსტრუმენტს წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვისთვის, თუმცა მათი პრაქტიკული გამოყენება ხშირად ფერხდება ძლიერი პოლიტიკური და ეკონომიკური ზეწოლის გამო. დასკვნა: მედიკამენტებზე თანაბარი ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა მოითხოვს უფრო სამართლიანი და დაბალანსებული საერთაშორისო სისტემის ჩამოყალიბებას, რომელიც სინქრონულად დაიცავს როგორც ფარმაცევტულ ინოვაციებს, ისე ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებას ჯანმრთელობაზე. აღნიშნული მიზნის მიღწევა შეუძლებელია საერთაშორისო თანამშრომლობის გაღრმავების, ტექნოლოგიური ცოდნის გაზიარების, მარეგულირებელი მექანიზმების ოპტიმიზაციისა და განვითარებადი ქვეყნების ინტერესების უფრო ეფექტიანი სამართლებრივი დაცვის გარეშე. კვლევა ხაზს უსვამს, რომ გლობალური ჯანდაცვის უსაფრთხოება პირდაპირ დამოკიდებულია სახელმწიფოების, საერთაშორისო ორგანიზაციების, ფარმაცევტული ინდუსტრიისა და სამოქალაქო საზოგადოების კოორდინირებულ, სოლიდარულ პარტნიორობაზე.
წყაროები
გამოყენებული ლიტერატურა
Abbott, Frederick M. (2002). "WTO TRIPS Agreement and its Implications for Access to Medicines in Developing Countries". UK Commission on Intellectual Property Rights. ლინკი: https://frederickabbott.com/content/wto-trips-agreement-and-its-implications-access-medicines-developing-countries
AIDSmap. (2007, May). Brazil issues compulsory license for efavirenz. https://www.aidsmap.com/news/may-2007/brazil-issues-compulsory-license-efavirenz
Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPS Agreement). World Trade Organization. ლინკი: https://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/27-trips_01_e.htm
Brazil Compulsory Licensing (Efavirenz, Merck, 2007): ლინკი: https://www.aidsmap.com/news/may-2007/brazil-issues-compulsory-license-efavirenz
Declaration on the TRIPS Agreement and Public Health (Doha Declaration). WTO Ministerial Conference, 2001. ლინკი: https://www.wto.org/English/thewto_e/minist_e/min01_e/mindecl_trips_e.htm
India – Natco Pharma vs Bayer (Nexavar/Sorafenib, 2012): ლინკი: IPAB Decision Summary https://unctad.org/ippcaselaw/sites/default/files/ippcaselaw/2020-12/Bayer%20Corporation%20Vs.%20Union%20of%20India%20and%20Others%20IPAB%202013.pdf
Nicol, D. & Owoeye, O. (2013). "Using TRIPS flexibilities to facilitate access to medicines". Bulletin of the World Health Organization. ლინკი: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3699798/
TRIPS and Public Health – Overview. WTO. ლინკი: https://www.wto.org/english/tratop_e/trips_e/pharmpatent_e.htm
't Hoen, Ellen F.M. (2003). "TRIPS, Pharmaceutical Patents and Access to Essential Medicines: Seattle, Doha and Beyond". Médecins Sans Frontières. ლინკი: https://msfaccess.org/trips-pharmaceutical-patents-and-access-essential-medicines-seattle-doha-and-beyond
Watal, Jayashree (2000). "Access to Essential Medicines in Developing Countries: Does the WTO TRIPS Agreement Hinder It?". Harvard Center for International Development. ლინკი: https://www.iatp.org/sites/default/files/Access_to_Essential_Medicines_in_Developing_Co.pdf
Wong, Anna S.Y. et al. (2022). "TRIPS Flexibilities and Access to Medicines: An Evaluation of Barriers to Employing Compulsory Licenses". South Centre Research Paper 168. ლინკი: https://www.southcentre.int/wp-content/uploads/2022/10/RP168_TRIPS-Flexibilities-and-Access-to-Medicines_EN.pdf
Urias, E. & Ramani, S.V. (2019). "Insights from the Brazilian policy of universal access to HIV/AIDS treatment". Innovation and Development. ლინკი: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/2157930X.2019.1567964
ჩამოტვირთვები
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
ეს ნამუშევარი ლიცენზირებულია Creative Commons Attribution 4.0 საერთაშორისო ლიცენზიით .
This journal provides immediate open access to its content on the principle that making research freely available to the public supports a greater global exchange of knowledge.
Articles published in the Health Policy, Economics and Sociology are licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) License. You are free to share and adapt the material for any purpose, even commercially, provided you give appropriate credit to the original author(s) and the source.
ჟურნალი უზრუნველყოფს დაუყოვნებელ ღია წვდომას მის შინაარსზე იმ პრინციპით, რომ კვლევის შედეგების საჯაროდ ხელმისაწვდომობა ხელს უწყობს ცოდნის გლობალურ გაცვლას.
ჟურნალში გამოქვეყნებული სტატიები ვრცელდება Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) ლიცენზიით. თქვენ უფლება გაქვთ გაავრცელოთ ან გამოიყენოთ მასალა ნებისმიერი (მათ შორის კომერციული) მიზნით, იმ პირობით, რომ მიუთითებთ ავტორ(ებ)ს და პირველწყაროს.
